ERFZONDE

De Amerikaanse staat heeft jarenlang proeven met bestralingen genomen op burgers, waarvan onduidelijk is of die wel helemaal wisten waaraan ze onderworpen werden. Zeker is dat de baby's aan deze experimenten onvrijwillig deelnamen, en dat men er verder bij voorkeur gevangenen voor uitkoos klinkt ook niet al te lekker. Een woordvoerster van de Amerikaanse regering heeft daar nu wel wat excuses voor aangeboden maar tegelijkertijd (waarschijnlijk om te troosten maar het klinkt toch heldhaftig) verklaard dat de wetenschap ondanks alle bezwaren heel veel aan de proefjes heeft gehad.

Het bericht klinkt om een of andere reden uiterst twintigste-eeuws (over een paar jaar zijn we van dat scheldwoord af, trouwens): de wetenschap is gewetenloos en staat voor niets. Wie niet direct aan Dr. Mengele wil denken kan zich altijd nog opwinden over dierproeven of over de experimenten van de zielkundige Skinner die met zijn 'Skinner-box' onderzocht hoe mensen zich zonder enige prikkels van buitenaf ontwikkelden.

Misschien is het vooral het contrast tussen onze vermeende vooruitgang en de barbaarse methoden dat ons twintigste-eeuwers stoort, maar dat we ons zoveel slechter gedragen dan onze verre voorvaderen geloof ik niet. We hoeven niet eens terug naar de beruchte maarschalk Gilles de Rais die voor zijn alchemistische experimenten kinderen uit de buurt liet vermoorden. Ook religieuze, dus nobele motieven (niet ongelijk aan die van onze Amerikanen) leidden tot misstanden. Zo wilde de dertiende-eeuwse Keizer Frederik II wel eens weten of de mens van nature goed of slecht is en of de erfzonde aangeboren is of door traditie wordt overgedragen. Om erachter te komen liet hij rond het jaar 1230 een stel pasgeboren baby's die nog niet door andere mensen waren beïnvloed, onderbrengen in een volstrekt prikkelloze, sociaal steriele omgeving. Ze kregen niemand te zien en werden als zielloze poppen behandeld. Een antwoord op zijn religieuze probleem kreeg de experimentele vorst niet want de kinderen stierven voortijdig.

De vraag of onze dubieuze nieuwsgierigheid en de behoefte aan experimenten aangeboren of overgedragen is, zal wel evenzo onbeantwoord blijven.