De schade aan het oog onttrokken

Het paarse kabinet begon met een bezuinigingsprogramma van achttien miljard gulden. Dat was precies twee keer zo veel als de PvdA in haar verkiezingsprogramma had beloofd te willen bezuinigen.

Het leert ons iets over de betekenis van deze programma's en over de bereidheid van politici zich aan hun gegeven woord tegenover de kiezers te houden. Dat premier Kok alom als de meest betrouwbare politicus wordt beschouwd, kan ik alleen maar begrijpen door te veronderstellen dat het verschaffen van deze kwalificatie niet langer gebaseerd is op wat men doet, maar hoe men eruit ziet. Ik betreur dat, maar ik weet ook dat dat een ouderwets standpunt is.

Hoeveel is achttien miljard gulden? Ik heb geen idee, maar zo langzamerhand ben ik er wel achter gekomen wat de sociale gevolgen zijn wanneer zo'n bedrag bezuinigd wordt. Het was maar een klein berichtje in de krant deze week. Toch verschaft het inzicht in de maatschappelijke gevolgen van de paarse bezuinigingsoperaties. Staatssecretaris Terpstra heeft laten weten dat ook na 1 juli gehandicapten op meer dan drie uur 'lijfgebonden' thuiszorg mogen rekenen. Uit het bericht blijkt dat het kabinet eigenlijk al op 1 januari deze uitgebreide thuiszorg had willen afschaffen, maar dat er tot 1 juli een 'overgangsregeling' gold. Onder druk van de patiënten en de Kamer komt het kabinet van zijn plannen terug. De oude gevallen kunnen ook na 1 juli op verzorging rekenen, of dat voor nieuwe gevallen eveneens geldt is onduidelijk. Maar ik vermoed van niet, de bezuinigingsdoelstellingen moeten toch gehaald worden. Dat is dus de keerzijde van het economische succes waar het paarse kabinet zo trots op is. Talloze gehandicapten en chronisch zieken hebben maandenlang in onzekerheid geleefd over de vraag of de voor hen noodzakelijke verzorging wel voortgezet zou worden. Angstig rekenden zij met de mogelijkheid dat dit niet het geval zou zijn en dus naar een verpleeghuis overgebracht zouden moeten worden. Maar ook de wachtlijsten voor de verpleeghuizen zijn lang. Het betekende dat deze mensen hebben geleefd met het perspectief van volstrekt onvoldoende verzorging, met het angstbeeld van vervuiling, pijn en sociaal isolement.

Publieke armoede, private rijkdom. Dat wilde de sociaaldemocratie altijd bestrijden. Maar wanneer het aan het paarse kabinet had gelegen, was de uitgebreide thuiszorg per 1 januari afgeschaft. Bezuiniging, privatisering, terugtredende overheid en marktwerking. Wanneer het PvdA-kamerlid Rick van der Ploeg de balans tussen publieke armoede en private rijkdom enigszins probeert te herstellen door mensen aan te pakken die 'geld met geld maken' (een extra hypotheek op de overwaarde van het huis om het vermogen via aandelenaankoop in twee jaar onbelast te verdubbelen), wordt hem door de partijleiding het zwijgen opgelegd. Inderdaad, de chronisch zieken en gehandicapten die op thuiszorg zijn aangewezen, vormen slechts een minieme minderheid die Kok absoluut niet aan zijn eerste verkiezingsoverwinning zal helpen. Daar zorgen de gezonden voor die ook wel graag die hypotheektruc willen uithalen.

Natuurlijk probeert de PvdA, en in haar kielzog het kabinet, krampachtig de laatste maanden de gaten die in het sociale gezicht van Nederland door bezuinigingen, marktwerking en privatisering zijn geschoten, te dichten. Staatssecretaris Terpstra poseert als de redder van de thuiszorg die zij eerder drastisch wilde beperken. U kent dat beeld wel. Jongetjes trappen met hun voetbal een grote winkelruit in. Met wat planken, pakpapier en plakband proberen zij de schade aan het oog te onttrekken. Je ziet er bijna niets meer van, roepen ze tegen elkaar. Daarna hollen zij hard weg.