Russen boos op Jeltsin en Amerika

AMSTERDAM - Stomverbaasd bekijkt Jelena Botsjet de nieuwe getallen boven het wisselkantoortje in de Novi Arbatstraat in Moskou. De roebel is opeens vijftig procent in waarde gedaald ten opzichte van de dollar. “Ik kan me van mijn 350 roebel pensioen per maand al bijna niks meer veroorloven dan een brood en een pak melk”, zegt ze. “Waarvan moet ik rondkomen als het nog minder wordt?”

Er vormt zich een klein groepje om haar heen. Zonder uitzondering zijn de mensen boos. Boos op de regering, boos op de Verenigde Staten die dit allemaal op hun geweten hebben, en boos op president Jeltsin. Die had immers steeds beloofd dat er geen devaluatie zou komen.

Een echte devaluatie is het ook niet, maar de maatregel komt er wel op neer. Want het oprekken van de marge waarbinnen de koers van de roebel kan schommelen, zorgt er onherroepelijk voor dat de waarde daalt.

De roebel wordt tegenwoordig vrij verhandeld op de internationale markten. Tot gisteren gold voor de Russische munt een marge van 15 procent boven of beneden de 6,2 per dollar, dus tussen de 5,27 en 7,13 roebel. Die fluctuatieruimte zou gelden tot het jaar 2000. De centrale bank gaf voor elke dag de toegestane hoogste en laagste koers op. En de regering greep in als de munt daar buiten dreigde te komen, onder meer door met buitenlandse deviezen roebels uit de markt te halen.

Maar de praktijk is anders. De roebel was de laatste tijd bij herhaling lager dan de laagste koers die de centrale bank opgaf. De aangekondigde maatregelen moeten speculatie tegen de roebel verhinderen. En dat was nodig, want speculanten domineren de laatste tijd de financiële markten.

De gisteren bekendgemaakte maatregel verlaagt de onderkant van deze marge tot 9,5 tegen de dollar en de bovenkant tot 6. Hoe de koers in werkelijkheid zal uitpakken, bepaalt de markt. Maar het is ook nu de bedoeling dat de regering, annex de centrale bank, zal ingrijpen om een te scherpe val te voorkomen.

Het complex van maatregelen moet er uiteindelijk voor zorgen dat Rusland weer greep krijgt op zijn eigen munteenheid. Op de korte termijn hoopt de regering er wat meer speelruimte mee te krijgen, om bijvoorbeeld de belastinginning verder aan te scherpen. Verder hebben bedrijven die voor de export werken, er baat bij. Rusland moet het voor een belangrijk deel van zijn olie-uitvoer hebben.

Maar voor gewone zielen als Jelena Botsjet kan de devaluatie enorme gevolgen hebben. De prijzen van importartikelen, waartoe wel zestig procent van de in Rusland verkochte verbruiksgoederen en voedingswaren behoort, zullen stijgen. Dat gebeurt niet meteen, eerst zullen winkels hun voorraden nog tegen de oude prijs verkopen. Maar zeker als er gehamsterd gaat worden, zal het effect snel pijnlijk zijn.

Dat geldt ook voor spaartegoeden, tenzij die op een dollarrekening zijn ondergebracht. Veel Russen hebben voor die mogelijkheid gekozen toen het land zes jaar geleden de vrije markt binnentuimelde. Nu willen nog meer Russen in dollars gaan. Maar de velen die bij banken en wisselkantoren dollars probeerden te kopen, kwamen er na lang wachten achter dat de voorraad op was.

Voor het bankwezen kan de devaluatie verstrekkende gevolgen hebben. Vooral commerciële banken die een groot deel van hun activa in roebels hebben, leggen mogelijk het loodje. Want hun schulden hebben ze veelal in dollars, en die worden met een goedkopere roebel duurder om af te lossen. Om de schade zoveel mogelijk te beperken, zullen de regering en de centrale bank de reserves van de grootste banken bundelen. Moskou wil met de hulp van twaalf Russische banken zorgen voor een versterking van de banksector. De twaalf krijgen een speciale band met de centrale bank, om te voorkomen dat het hele bankwezen instort.

Een van de Russen stond gisteren met een beteuterd gezicht bij het wisselkantoortje in de Novi Arbatstraat. “In de tijd van de Sovjet-Unie hadden we ten minste nog vertrouwen in de toekomst”, zei Ivan Semjonovitsj. “En nu hebben Jeltsin en de Amerikanen dat ook nog van ons gestolen.”