President Jeltsin probeert communisten wind uit de zeilen te nemen

MOSKOU - Met het ontslag van zijn eerste vice-premier Anatoli Tsjoebais lijkt Ruslands president Boris Jeltsin tot het uiterste te gaan om de communisten de wind uit de zeilen te nemen. Met Tsjoebais verdwijnt de laatste echte economische hervormer uit de regering.

Tsjoebais, die vorige week nog de hardnekkige geruchten dat hij op zijn laatste benen liep ontkende, heeft uiteindelijk toch de eer aan zichzelf gehouden. Hij bood gisteren zijn ontslag aan bij Jeltsin, die dat aanvaard zou hebben. Wat hem precies bewogen heeft, bleef gisteravond onduidelijk. “Het is me de laatste dagen duidelijk geworden dat de president mijn werk tamelijk negatief beoordeelt”, zei Tsjoebais gisteravond. “Ik trek daaruit de conclusie dat ik moet aftreden.”

Investeerders zullen met lede ogen het ontslag van Tsjoebais aanzien. Zo lang hij op een hoge post in de regering zat, leek Rusland vastbesloten door te gaan met hervorming van de economie, zij het in een trager tempo dan in het begin. Tegelijkertijd met zijn ontslag begon een missie van het Internationale monetaire fonds aan een nieuwe onderhandelingsronde in Moskou over voortgaande steun aan Rusland. Het IMF zal waarschijnlijk nu extra garanties eisen voor het hervormingsbeleid.

Jonge honden

Na het vertrek van Tsjoebais en - eerder deze maand - van minister van buitenlandse zaken Andrei Kozirev, heeft Jeltsin zich nu helemaal ontdaan van de groep jonge academici die, na de val van de Sovjet-Unie, het nieuwe Rusland zo ongeveer van de grond af aan wilden opbouwen. Als minister voor privatisering heeft Tsjoebais zestig procent van de staatsondernemingen in particuliere handen gebracht. Die privatisering was in eerste instantie feitelijk een papieren operatie, waarbij die ondernemingen formeel werden verkocht zonder dat de bureaucratische bazen van weleer hun biezen hoefden te pakken. Het laatste jaar was Tsjoebais bezig met een volgende fase die een diepergaande privatisering moest bewerkstelligen. Hij hield zich in de publiciteit echter meestal op de achtergrond en deed amper mee aan het politieke spel.

Voor de communisten en anderen die terug verlangden naar de zekerheden van de Sovjettijd is Tsjoebais de verpersoonlijking van het kwaad. In hun ogen bezondigde hij zich aan diefstal van staatseigendom door staatsondernemingen voor een appel en een ei te verkopen. De kopers daarentegen vonden de verkoopprijzen vaak nog te hoog, omdat menig staatsonderneming uit weinig meer bestond dan een enorm personeelsbestand en verouderde, ondoelmatige machinerie.

De communisten werden vorige maand bij parlementsverkiezingen de grootste partij, met 157 zetels. Zij zetten zich nu schrap voor de veel belangrijkere presidentsverkiezingen, die in juni worden gehouden. Boris Jeltsin, die zegt over een week of vier te zullen zeggen of hij opnieuw kandidaat zal staan, zet nu al kennelijk alles op alles om de communisten de voet dwars te zetten. Bij het vertrek van Kozirev toonde hij zich gevoelig voor de nationalistische kritiek dat Rusland zijn status als grootmacht heeft verkwanseld, nu met het ontslag van Tsjoebais probeert hij zich vrij te pleiten van de beschuldigingen uit communistische hoek.