Greenaway laat film exploderen

ROTTERDAM - De Engelse regisseur Peter Greenaway was dit weekend een dag in Rotterdam om twee nieuwe produkties te presenteren: de lange film 'The pillow book' en 'The bridge celebration', een elf minuten durende ode aan de Rotterdamse Erasmusbrug. De avantgardistische filmer moet zijn ogen niet geloofd hebben, toen hij het Pathé-theater bezocht. De ruime nieuwe locatie van het Filmfestival Rotterdam zat het hele weekend bomvol.

Greenwaway vindt film een saaie, conventionele, stervende kunstvorm. “De belangrijke ontwikkelingen spelen zich nu af in de literatuur, videokunst en schilderkunst. De film is sinds de jaren vijftig, toen hij zijn hoogtepunt beleefde, inhoudelijk niet meer veranderd.” Greenaway onderbouwde zijn negatieve oordeel tijdens een druk bezochte lezing waarmee hij vrijdagavond in het Pathé-theater het startschot gaf voor het 'exploding-cinema'-programma over de nieuwe visuele media.

Met veel vertoon van eruditie verkondigde hij dat film alleen maar teksten illustreert en slechts een voortzetting is van de klassieke negentiende eeuwse roman. “Scorcese gebruikt nog steeds dezelfde literaire vertel-trucs als Griffith. Alleen de techniek is verbeterd.”

Om film van die erflast te bevrijden, dient er volgens Greenaway afgerekend te worden met de tirannie van de tekst en van het frame (het doek voor de passieve toeschouwer). Ook dient er een einde te komen aan de dominantie van het sterren-systeem en van de camera, die film een valse illusie van objectiviteit zou geven.

De middelen voor deze cinema-revolutie omschreef Greenaway als 'de post-television technics'. Met video, cd-rom en internet is het volgens hem nu mogelijk zoiets als een interactieve visuele ervaring te creëren en zo de oude cinema in een nieuwe op te laten gaan.

In zijn eigen films preludeert Greenaway op deze revolutie. Zo is 'The pillow book' een poging de relatie tussen beeld en tekst te onderzoeken en te vernieuwen. “In deze film over een vrouw die haar huid met Japanse schrifttekens laat beschilderen, staan de hiërogliefen centraal. Een hiëroglief is tekst en beeld tegelijk.”

Misschien wel omdat zijn films nog in de traditionele bioscopen vertoond worden, blijft er in de praktijk weinig over van Greenaway's revolutionaire pretenties. 'The pillow book' ervaar je net als 'The bridge celebration' slechts als virtuoos en loos vertoon van wat de moderne audio-visuele techniek vermag.

Wat Greenaway voor ogen staat, kwam wat beter uit de verf toen hij het multi-media project beschreef waar hij op het moment aanwerkt. 'Tulse Luper's suitcase' wordt tegelijk een film, tv-serie, cd-rom en internet-produktie en is alleen te volgen voor wie deze produktie in al die verschijningsvormen tot zich neemt. Gezien de enorme drukte tijdens het eerste festival-weekend is het 'gewone publiek' voorlopig nog dik tevreden met de door Greenaway zo vermaledijde tradionele literaire cinema. In het enorme film-aanbod speelt de met acht films vertegenwoordigde Australische cinema kwalitatief en kwantitatief een prominente rol.

Wat zich met de films van Jane Campion en uitstekende kleine produkties als 'Strictly ballroom' en 'Heavenly creatures' al aftekende, wordt nu in Roterdam bevestigd. In Australië worden er in allerlei stijlen op het moment uitstekende films gemaakt.

Zo is 'Shine' van Scott Hicks een indrukwekkende conventionele 'crowd pleaser'. Hij gaat over een briljant pianist die in het begin van zijn loopbaan instort en vervolgens jaren in allerlei inrichtingen doorbrengt. Met Armin Mueller Stahl en John Gielgud zijn de bijrollen uitstekend bezet.

Van geheel andere orde is 'Fistful of flies' van Monica Pellizari. In een aan Campion's 'Sweetie' verwante absurde stijl, waarin kitsch-voorwerpen en popmuziek een belangerijke rol spelen, behandelt de regisseuse het lot van een 16-jarig meisje dat geterroriseerd wordt door haar van origine Italiaanse ouders. Samen geven 'Shine' en 'Fistful of flies' goed aan dat de huidige Australische cinema vele gezichten heeft.