Ondernemers ontdekken distributie als belangrijke kostenpost

AMSTERDAM - Koek- en beschuitfabrikant Verkade, die met eigen vrachtwagens de produkten bij de winkels langs brengt. In deze tijd van moderne distributiecentra lijkt dat een beeld van heel lang geleden. In werkelijkheid ligt die tijd niet eens zo lang terug.

In feite is deze tegenstelling tussen oude en nieuwe distributiemethoden de kern van het conflict tussen Ahold en de Teamsters, de Amerikaanse vakbond van vrachtwagenchauffeurs. Ook in de Verenigde Staten komt het nog voor dat fabrikanten van kruidenierswaren of drogisterij-artikelen zelf hun produkten vervoeren naar de winkel. Niet dat de truck bij elk afgelegen dorpswinkeltje stopt. Maar wel bij grotere supermarkten en zeker bij regionale grossiers, die dan weer voor doorvoer zorgen naar kleinere winkels.

Wat Ahold nu in de Verenigde Staten doet, heeft het concern al eerder in Nederland gedaan. Leveranties van fabrikanten gaan linea recta naar enkele grote distributiecentra. Eigen wagens van het winkelbedrijf zorgen vervolgens voor aanvoer naar de supermarkten. Berekeningen tonen, dat deze methode efficiënter is dan wanneer tientallen fabrikanten zelf hun distributie verzorgen. Minder kilometers vervoer betekent per saldo inderdaad minder werkgelegenheid in de transportbranche. Maar het is zeker niet zo dramatisch als de Teamsters zeggen. Want wat er aan de ene kant aan werk verdwijnt, komt er (in wat geringere mate) aan de andere kant weer bij.

Distributie is lang een verwaarloosde factor geweest in de kostprijs van een kuipje margarine of een pak macaroni. Fabrikanten gingen op grotere schaal produceren met steeds geavanceerder machines. Winkeleigenaars openden supermarkten waar de personeelskosten per produkt een stuk lager zijn dan in de vroegere bedieningswinkels. Maar dat ook op het punt van de fysieke distributie aanzienlijke kostenvoordelen waren te behalen, ontdekten de detaillisten pas vrij laat. Het taalgebruik getuigt daarvan. Was logistiek ooit een term die slechts in het leger werd gebruikt, tegenwoordig heeft iedere ondernemer de mond er van vol.

Ahold en ook anderen ontdekten bovendien dat een distributiecentrum niet een plek is waar de fabrikanten hun goederen zomaar neerzetten maar dat bij binnenkomst en vertrek van de goederen in het centrum door verregaande automatisering ook besparingen kunnen worden gerealiseerd. Signalen over de voorraadsituatie in de filialen worden in de computer van het distrubutiecentrum geregistreerd. Overigens zijn het niet alleen de grote supermarktconcerns, die zo opereren. Ook groothandelsorganisaties als Schuitema of Unigro, die een nauwe ralatie hebben met de zelfstandige winkeliers aan wie zij leveren, werken zo.

Mede door de doelmatiger distributie zijn de prijzen van levensmiddelen over een periode van twintig of dertig jaar minder gestegen dan de tarieven van dienstverleners als kappers en loodgieters. Dat hebben ze de laatste jaren ook in Japan ontdekt. In dat land konden zich door allerlei regels en afspraken ingewikkelde distributiestructuren handhaven, wat de kosten van levensonderhoud voor de consument hoog houdt. Japan hamert daarom op 'deregulering' om deze structuren te doorbreken. Waarbij het de vraag is of dat lukt.

Ontwikkelingen, zoals zich die nu voordoen bij de supermarktketens van Ahold in de VS, zouden in Nederland minder opwinding veroorzaken. Maar het sociale klimaat in de VS is nu eenmaal harder. Waarbij komt dat vakbonden lang niet in elk bedrijf zijn vertegenwoordigd. Ook niet bij Ahold. Zo zijn de vakbonden geen gesprekspartner bij Giants, een keten met overwegend filialen in Pennsylvania, maar wel wel bij Tops dat in het noorden van de staat New York werkt. Voor de Teamsters betekent dit wanneer werkgelegenheid verhuist van het vervoer tussen fabrikant en winkelier naar Giants deze vakbond leden verliest.

Ahold weigert intussen zijn beleid op dit punt te wijzigen. Het concern blijft erbij dat het al dan niet zaken doen met vakbonden aan de werkmaatschappijen moet worden overgelaten. Naar aanleiding van een vruchteloos bezoek aan Ahold van Andy Banks, de internationaal secretaris van de Teamsters, heeft de FNV Dienstenbond Ahold-topman C. van der Hoeven gevraagd met Banks te gaan praten. Maar blijkens een uitspraak van de concern-woordvoerder weigert Ahold op concernniveau met bonden te overleggen.

Banks bracht bij zijn bezoek aan Nederland het nieuwe distibutiesysteem ook in verband met het verdwijnen van kleine buurtwinkels. Helemaal ongelijk heeft hij niet. De winkels van sinkels in Amerikaanse plattelandsdorpen profiteren niet van de doelmatige distributiemethoden die de grote supermarktketens hebben ontwikkeld.

Toch is dat slechts een deel van het verhaal. Veel meer hebben deze kleine winkels te lijden gehad van het feit dat aan de uitvalswegen van alle steden in de VS grote winkelcentra zijn ontstaan. In de woonwijken van veel steden is de kleine kruidenier verdwenen. In dorpen op het platteland kan de levensmiddelenwinkelier zich handhaven als hij tegelijk warme snacks en een variëteit aan directe noodzakelijke goederen verkoopt. Deze winkeliers zijn altijd duurder dan de grote supers. Het zal van hun inventiviteit afhangen of zij hun klanten uit eigen dorp in voldoende mate kunnen binden.