Symboolfiguur Oostenrijks katholicisme overleden

Van onze correspondent WENEN - Met de dood van Pia Maria Plechl, de bekendste katholieke journaliste van Oostenrijk verdween een symboolfiguur van het Oostenrijkse katholicisme.

Eigenlijk vond haar overlijden nog in 1995 plaats. Dat ze zelf een eind aan haar leven heeft gemaakt, werd pas weken later bekendgemaakt. Plechl was zoiets als het vleesgeworden katholicisme.

Behalve dat zij jarenlang voorzitster van de katholieke lekenraad was en talrijke boeken over kerkelijke thema's schreef, was zij als adjunct-hoofdredactrice van het dagblad de Presse de inofficiële spreekbuis van Rome. Met bisschoppen en pausen verkeerde Plechl op goede voet. “Ik noemde haar altijd de pausin”, vertelt een Oostenrijkse journalist. Ongetwijfeld speelden bij haar zelfdoding persoonlijke motieven een centrale rol. Toch speculeren de Oostenrijkse media ook op een nauwe samenhang tussen haar dood en de diepe crisis waarin de Oostenrijkse katholieke kerk zich bevindt.

1995 was het jaar van de affaire-Groer. Weken stonden de kranten vol over de aartsbisschop van Wenen, die een internaatsleerling seksueel zou hebben misbruikt. Hierdoor had nog maar drie procent van de Oostenrijkers een positieve mening over Groer. Nog maar 24 procent had vertrouwen in de katholieke kerk. “Dat thema heeft haar zeer diep getroffen”, vertelt een collega van Plechl.

Daarnaast ondertekenden datzelfde jaar een half miljoen gelovigen het zogenoemde kerkpetionnement, dat een radicale hervorming van de kerk bepleitte.

Ongetwijfeld was Pia Maria Plechl een vertegenwoordigster van de rechtervleugel van de katholieke kerk. Toch was het Oostenrijk van Plechl een land waarin links en rechts in de katholieke kerk verenigd was. In 1991 kon zij nog met genoegen constateren dat “minder dan een procent zichzelf als atheïst beschouwd.” Toch was het Plechl duidelijk dat haar wereld bedreigd werd.

Niet zozeer door de progressieve katholieken maar door degenen die niets meer met de kerk te maken wilde hebben: de Socialistische Jeugd, die een anti-paus-feest organiseerde, of Heide Schmidt, voorzitster van het Liberale Forum. Dat Schmidt een einde van het concordaat tussen kerk en staat bepleitte, zou zij volgens Plechl doen om stemmen te winnen.

Anderzijds had Plechl weinig op met het agressieve conservatisme van de laatste jaren binnen de kerk.

“Waren het een paar jaar geleden nog de progressieven die het meeste opvielen, zo is het momenteel het conservatieve kamp dat op een agressieve manier optreedt”, schreef zij in 1992. Voor het geval dat de conservatieve polariserende bisschop van Sankt Pölten, Kurt Krenn de nieuwe aartsbisschop van Wenen zou worden, zocht Plechl zelfs al naar een nieuwe woning in Graz.

Dat haar tijd afgelopen was, moest Plechl ook aan den lijve ondervinden. Toen de Presse een nieuwe eigenaar kreeg, verloor zij de verantwoordelijkheid voor het kerkelijke nieuws. De berichtgeving over de ontwikkelingen binnen de kerk werd dan ook zienderogen kritischer.

Met lede ogen moest Plechl gadegeslaan dat ook de Presse uitvoerig aandacht besteedde aan de affaire-Groer en niet automatisch partij trok voor de kardinaal.

“Ik kan niet zeggen, dat ik haar sympathiek vond, maar toch zal ik haar missen”, vindt een priester uit Wenen. “Voor mij is Pia Maria Plechl de verpersoonlijking van het Oostenrijk van de jaren '70, toen katholiek zijn nog vanzelfsprekend was.”