Programma's grote partijen achterhaald door meevallers

DEN HAAG - De politieke partijen kunnen beginnen aan het herschrijven van hun verkiezingsprogramma's, als de positieve economische ontwikkelingen van dit moment nog even doorgaan. Nu het tekort van de overheid over '97 eerder uit zal komen rond 1,3 procent van het binnenlands product dan op 1,7 procent, zoals het kabinet nog in september verwachtte, ziet het ernaar uit dat het pessimisme bij de partijen te groot geweest is.

Het Centraal planbureau is bezig de effecten van de programma's door te rekenen op zaken als financieringstekort, ontwikkeling van de werkgelegenheid en koopkracht. Vier jaar geleden leidde die doorrekening tot een voor de partijen beschamende vertoning. Programma's werden verschillende malen aangepast om tot een, volgens de CPB-berekeningen optimaal resultaat te komen. Het goedkeuringsstempel van het CPB leek bijkans belangrijker dan wat de partij over een programma dacht.

Iets soortgelijks zou weer kunnen gebeuren, maar dan om precies de tegenovergestelde reden dan die van vier jaar geleden. Toen het bergafwaarts ging met de economie, leek zelfs het somberste scenario nog niet zwart genoeg. Wijs geworden door die ervaring is elke zich respecterende partij van een bescheiden economische groei uitgegaan. Dat is verder geen probleem, maar de uitgangssituatie is zoveel beter dan de samenstellers van de programma's in de eerste helft van vorig jaar dachten, dat de realiteitswaarde van het een en ander met de dag kleiner wordt.

Najaarsnota

Al in november, in de najaarsnota, stelde minister Zalm van financiën de verwachtingen over '97 bij. Hij kon toen een extra meevaller melden van een kleine drie miljard gulden, vrijwel volledig toe te schrijven aan hogere belastinginkomsten. Nu staat de teller al op rond de vier miljard gulden, opnieuw door hogere belastinginkomsten. Het financieringstekort komt daardoor over vorig jaar al dicht bij 1,25 procent. Daarbij is nog geen rekening gehouden met de snel dalende sociale-zekerheidsuitgaven, met name de WW-uitkeringen.

Welk deel van die meevallers in de komende jaren blijvend zal doorwerken, moet natuurlijk worden afgewacht. Maar het staat vast dat het aanzienlijk zal zijn. Dus doet zich met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid het bizarre feit voor, dat het financieringstekort bij de start van het nieuwe kabinet lager zal zijn dan het niveau waarop bijvoorbeeld de PvdA in 2002 wil uitkomen (1,5 procent).

Heiligheid

Door de jongste ontwikkelingen staat de PvdA voor de vraag of het geld, dat in het programma bedoeld was voor het tekort, daar nog wel voor gereserveerd moet blijven. 250 miljoen gulden per jaar was daarbij bedoeld voor verhoging van de stortingen in het AOW-fonds, een doel dat in zeer korte tijd binnen de PvdA de status van heiligheid bereikt heeft. Niemand zal daar aan willen komen, maar de rest ligt, zogezegd, voor het grijpen.

Dat kan de partij ook goed gebruiken, nu het congres dit weekeinde een aantal dure wensen aan het programma heeft toegevoegd. Zoals de 1,5 miljard gulden die de congresgangers extra aan ontwikkelingssamenwerking willen uitgeven. Ook de zeer dubieuze bezuinigingen op de uitgaven voor de Europese Unie zouden wellicht geschrapt kunnen worden. Dat laatste geldt overigens voor alle grote partijen. De soliditeit van de programma's kan op dat punt nog wel een duwtje in de goede richting gebruiken.

Al met al zitten er, zeker voor de PvdA, pikante aspecten aan al die meevallers. In de campagne naar de Kamerverkiezingen kan het vreemd overkomen als de PvdA besluit verder maar geen geld meer te reserveren voor het financieringstekort. Dat vanzelf het sociaal-democratische doel van 1,5 procent tekort in 2002 al gehaald is, moge absoluut waar zijn, het is de vraag of politieke tegenstanders dat er in de campagne ook bij vermelden als ze de PvdA voorhouden geen geld meer in te zetten voor het tekort.