'Christendom in India is een potplant'

Hoewel hij gisteravond laat al is aangekomen, begint het echte bezoek van paus Johannes Paulus II aan India pas vandaag. Een omstreden bezoek op een moeilijk moment. Niet alleen sommige hindoe-bewegingen zijn uiterst kritisch, ook in protestantse kring klinkt huiver.

'Het christendom heeft na al die jaren op Indiase bodem nog bijna niets van de Indiase wijze overgenomen. De missionarissen hebben hier niet gezaaid, maar een potplant neergezet. Ze hebben het christendom gebracht zoals het in Europa wordt beleden. En wij Indiërs namen het klakkeloos over.'

George Ninan is oud-bisschop van de Kerk van Noord-India, een samenvoeging van de anglicaanse kerk en enkele andere protestantse kerken. Sinds hij drie maanden geleden met pensioen is gegaan, probeert hij nog een aantal grote kerken mee samen op weg te krijgen.

Ninan heeft geen goed woord over voor het heersende 'potplant-christendom'. ,,De meeste Indiase theologen zijn in het Westen opgeleid. Zij prediken hier de in Europa en Amerika heersende theologieën. We zijn toe aan een grondige evaluatie, aan een zoektocht naar de Indiase wortels van ons geloof, dat hier al sinds de eerste eeuw na Christus bestaat. Waar is het fout gegaan?'

De apostel Paulus heeft indertijd maar weinig van Jezus' boodschap begrepen, vindt Ninan. ,,Hij had niet moeten proberen een zo groot mogelijke wereldkerk te stichten. Het christendom is geen zaak van cijfers. Wat Jezus probeerde bij het jodendom, zouden Indiase christenen bij het hindoeïsme moeten proberen: zijn als zout. Een teveel verpest het eten, de juiste hoeveelheid brengt het op smaak. Je proeft het niet, maar het geeft andere smaken de gelegenheid zich te tonen.'

,,Voor veel Indiërs hebben christenen nog een vreemd, buitenlands geloof, en dat krijgen wij nu op ons brood,' zegt Ninan. Hij doelt op de hetze die nationalistische hindoes tegen het christendom voeren. In augustus heeft de politie geprobeerd hem te arresteren. Ninan zou hebben opgeroepen tot haat tegen andere geloofsgemeenschappen. Hij had gelovigen desgevraagd het advies gegeven niet te stemmen op de regerende hindoe-partij BJP, die ijvert voor een hindoe-natie met weinig plek voor anderen. Een menigte van 2000 man - christenen en hindoes - wist zijn arrestatie te voorkomen.

Volgens Ninan is het pausbezoek olie op het vuur van de hindoe-nationalisten. ,,Zijn komst is een kolfje naar hun hand: een buitenlander die de baas is van de meeste Indiase christenen.' De paus zal tijdens zijn bezoek aan India de resultaten bekendmaken van de synode van Aziatische bisschoppen die in 1998 in het Vaticaan plaatsvond. Die synode ging over de vraag hoever het christendom zich mag aanpassen aan de Aziatische culturen. De bisschoppen vroegen grotere zelfstandigheid en benadrukten het belang van de dialoog met andere religies.

Ter gelegenheid van Diwali, het hindoefestival van het licht, zullen alle Aziatische bisschoppen die zich in New Delhi hebben verzameld, een nieuw, zilverkleurig gewaad van kunstzijde moeten dragen. De woordvoerder van de rk kerk in New Delhi: ,,We moeten van het Vaticaan autochtone symbolen gebruiken. Het ontwerp is eerst in Rome gekeurd. Binnen twee dagen hadden we de toestemming in huis.' Ninan moet erom lachen: ,,Weer iemand die ons komt vertellen hoe wij moeten geloven. Hij had beter weg kunnen blijven.'

Ninan vindt het nep. ,,Ter gelegenheid van de mis op Diwali-zondag wordt het stadion opgetuigd met een handvol Diwali-symbolen. Dat noem ik cosmetica. Als het de paus ernst zou zijn, dan was hij met de Indiase christenen Diwali onder de hindoes gaan vieren. Dan was het christendom pas werkelijk als zout geweest.'

Volgens Ninan moeten de Indiase christenen op zoek naar 'de verborgen Christus in het hindoeïsme'. ,,Christenen moeten de betekenis van het evangelie in het hindoeïsme onderzoeken. De God van het Oude en Nieuwe Testament moet tegelijkertijd ook werkzaam zijn geweest in India. Het zou toch te gek zijn als hij alleen tegen de Joden wilde spreken? Boeken als de Bhagavad gita moeten wel door dezelfde god zijn geïnspireerd.'

Ninan kan weinig met het idee dat de zoon van de transcendente God moest sterven voor de zonden van de gelovigen. ,,Ik zie meer in het klassiek Indiase idee van uiteindelijke eenheid van Brahman en Atman, God en menselijke ziel. Van die eenheid moeten we ons bewust zien te worden. Het westerse christendom heeft dogma's en strakke organisaties. Het hindoeïsme is meer als een rivierbedding. Daar kunnen christenen wat van leren.'

,,Maar veel kerken in India hebben een heel andere agenda,' constateert Ninan. ,,Zij zien de verspreiding van hun geloof nog steeds als een te winnen spel met cijfers.' Ninan woont sinds zijn pensionering in het Missiehuis in Bombay, waar rondzwervende folders van 'Front Line Missions' en 'Harvest India' ongelovige hindoes oproepen zich te bekeren tot Jezus voor het te laat is.

Ninan: ,,Decennialang vertrokken van hieruit de vers aangescheepte missionarissen de binnenlanden in, om zoveel mogelijk hindoes te bekeren. Ze zagen het angstaanjagende beeld van de godin Kali en gruwden ervan. Ze kwamen de bijgelovige hindoes redden met de blijde boodschap. Tot in de jaren veertig ging het zo, een uitzondering nagelaten. Tegenwoordig is dit een oecumenisch huis, waar iedere groep zijn folders mag verspreiden. Met geld en bijbels van Amerikaanse en Europese gelovigen komen zendelingen met hun simpele en agressieve boodschap haat en problemen zaaien. Zij hebben Christus' gedachte van het zout niet begrepen.'

,,Deze zendelingen en de nationalistische anti-christelijke hindoes hebben elkaar nodig. Ze sterken elkaar in hun geloof dat de ander slecht is, en dat de tijd voor iets radicaals is aangebroken. Beide partijen zijn maar klein, maar kunnen aanleiding geven tot veel narigheid.'

Ninan was tot voor kort bisschop van het district Nasik, waaronder ook een groot deel van de deelstaat Gujarat valt. Hij heeft er de gewelddadige campagne van nationalistische hindoes tegen christenen in de binnenlanden van nabij meegemaakt. ,,Het was een geoliede campagne, gevoerd door mensen van buiten het gebied, die een aantal autochtonen tegen de christelijke minderheid hadden opgezet.' Maar Ninan vertrouwt op het gezond verstand van de meerderheid van de hindoes: dat doorziet de absurditeit van de beschuldigingen tegen de christelijke kerken wel.

In Gujarat zag hij ook orthodox-protestantse zendelingen aan het werk. Zij zullen volgens Ninan geen volksstammen tot bekering brengen. ,,Het 'potplant-christendom' heeft geen grote aantrekkingskracht, dus proberen deze groepen vooral schapen te stelen bij andere christelijke kuddes.'

Alle gelovigen hebben het recht te proberen anderen tot hun religie te bekeren, meent Ninan. ,,Maar als ik kan geloven dat een hindoe niet dwaalt, dan hoef ik hem toch ook niet te bekeren? Als je een roos hebt die lekker ruikt, hoef je dat toch niet hard te roepen om de mensen ervan te overtuigen? De geur zegt genoeg.'

De Indiase kerken zijn volgens Ninan in zichzelf gekeerd. ,,Ze komen kaste-gewijs bijeen in hun eigen gebouwtjes, als zoutblokken, die oneetbaar zijn.' Maar deze gedachten verkondigt Ninan niet openlijk vanaf de preekstoel, geeft hij toe. ,,Om geen verwarring te zaaien. Maar ook omdat ik niet weet wat er zou gebeuren wanneer ik openlijk de vooronderstellingen van de gelovigen aanval. Een aantal zou het me inpeperen. Ook veel christenen zijn eigenlijk groepsdieren die zich een identiteit verwerven door zich af te zetten tegen andere groepen. Het enige wat hen onderscheidt van hun hindoe-broeders is dat ze niet de macht hebben om anderen te onderdrukken.'