Consument blijft ondanks belofte in ongewisse over transgeen eiwit in voedsel

ZEIST - De consument weet vanaf april niet zeker of er in zijn voedsel genetisch aangepaste ingrediënten zitten, hoewel de overheid dit wel beloofde. Op het etiket van veel levensmiddelen zal vanaf die maand wel komen te staan of er transgeen soja-eiwit inzit, maar controle of die informatie juist is, is dan hoogstwaarschijnlijk nog niet mogelijk.

“Het is inderdaad zeer de vraag of we voor 1 april klaar zijn”, bevestigt Martin Hessing, hoofd van de afdeling eiwittechnologie van TNO Voeding in Zeist. Dit instituut heeft van het ministerie van VWS (volksgezondheid, welzijn en sport) de opdracht gekregen om een test te ontwikkelen die gebruik van transgene soja-eiwitten kan traceren. “De test is vermoedelijk op die datum niet klaar. En als die wel klaar is, moeten inspecteurs van de keuringsdienst van waren nog leren er mee om te gaan”. Ook dat zal tijd vergen. Gedegen controle of producten transgene ingrediënten hebben, is zodoende voorlopig nog niet rond, denkt hij.

Deze zomer is in de Verenigde Staten voor het eerst een oogst van sojabonen binnengehaald waarvan zo'n twee procent afkomstig is van soja-zaad dat via aanpassing van het erfelijke materiaal (genen) resistent is tegen een onkruidverdelgingsmiddel. De soja die in de Nederlandse industrie verwerkt wordt, komt voor het grootste deel uit Amerika. Aangezien de gewone oogst gemengd wordt met de transgene oogst, is onderscheid niet langer mogelijk, zeggen het ministerie en de voedingsmiddelenindustrie in koor. Bijna alle soja op de wereldmarkt bevat nu voor een kleine deel transgene bonen.

De milieubeweging is kwaad. Greenpeace bijvoorbeeld vindt dat Europese landen nog wel op gescheiden aanlevering van transgene en niet-transgene bonen moet aandringen. Greenpeace, Natuur en milieu en Milieudefensie zijn ervan overtuigd dat de transgene soja slecht is voor het milieu en een gevaar voor de gezondheid van de mens kan opleveren. Zij voeren actie tegen concerns als Cargill en Unilever, die de Amerikaanse oogst naar Nederland halen. Onder druk van deze actiegroepen is de afspraak gemaakt tussen industrie, overheid en consumentenbond om vanaf 1 april etikettering verplicht te stellen. Zodat de consument in ieder geval weet wat hij eet.

Maar de milieuactivisten zijn niet tevreden met dit resultaat. Er is namelijk een belangrijke uitzondering gemaakt op de plicht tot etikettering: voor soja-olie. Juist deze olie komt in vijftig procent van de verpakte levensmiddelen terecht. Van een genetisch veranderde sojaboon wordt soja-olie én soja-eiwit gemaakt. De afspraak tot etikettering geldt echter alleen voor die laatste, terwijl soja-eiwit 'slechts' in een veel kleiner deel van de voedingsmiddelen voorkomt dan soja-olie. Industrie en overheid stellen echter dat 'gewone' en gemanipuleerde soja-olie niet te onderscheiden zijn. Controle of de olie dus van een gemanipuleerde of 'gewone' boon komt, is niet mogelijk. Vandaar dat een etiket oncontroleerbaar is, en dus onwenselijk, luidt hun redenering. Maar de wetenschappers van TNO noemen dit, evenals de milieubeweging, “niet geheel juist”.

Volgens Hessing zijn de standaardgegevens in de wel en niet aangepaste soja-olie wel gelijk, maar zijn er kleine verschillen in de samenstelling van de vetzuren. Een methode om te zien welke vetzurensamenstelling er in de olie zit, zal echter veel tijd kosten. Lucas Reijnders van Natuur en milieu denkt dat de industrie geen zin of tijd heeft gehad om daarop te wachten.

Vervolg op pagina 7

Uitblijven test voor Unilever geen probleem VERVOLG VAN PAGINA 1

Etiketten zullen dus vanaf 1 april alleen komen op producten waarin genetisch aangepast soja-eiwit zit, zoals sommige babyvoeding, brood en kunstvlees. Om het waarheidsgehalte van die etiketten te kunnen controleren zijn er goede tests nodig, erkent de woordvoerder van het ministerie. Staatssecretaris Terpstra (volksgezondheid) heeft volgens hem gezegd naar de datum van 1 april “te streven”. Of de inspectie in staat zal zijn na 1 april op een andere manier dan via TNO producten op genetische aangepaste ingrediënten te controleren, kon de woordvoerder gisteren niet zeggen.

Voor de grote voedingsmiddelenfabrikanten, zoals Unilever, geeft het uitblijven van de test niet direct een probleem, maakt de Unilever-woordvoerder duidelijk. Vanaf 1 april zal op alle Unilever-producten waarin biotech-soja-eiwit verwerkt is op de ingrediëntenlijst staan: soja-eiwit op basis van moderne biotechnologie. “Op de Amerikaanse markt is nu eenmaal alleen nog maar gemengde soja te krijgen”, zegt de woordvoerder.

Ook Nutricia, dat in de babyvoeding garandeert juist niet-aangepaste soja te verwerken, zegt geen probleem te hebben. “Wij hebben nog grondstof in voorraad uit de oogst van zomer 1995, toen er nog geen transgene soja was. We hebben nog genoeg zeker tot het eind van het jaar.” Nutricia denkt dat er tegen die tijd wel twee gescheiden stromen zijn ontstaan op de wereldmarkt, zodat je zonder problemen aan niet-transgene soja kunt komen.

Maar het zal volgens TNO nog wel even duren voor het ministerie goed kan controleren of het klopt wat deze concerns op hun etiketten vermelden. Tenzij zeer dure, wel complete, tests van buitenlandse bedrijven gekocht worden. Lucas Reijnders van Natuur en milieu is daarover niet verbaasd. “Het ministerie heeft die opdracht pas in de herfst gegeven aan TNO, zowel industrie als overheid is te laat wakker geschud”. Hij vindt dat de overheid nu maar testen moet kopen, om alsnog per 1 april de consument via etiketten goede voedingsinformatie te garanderen.