Peter Diamand 1913 - 1998

Van onze kunstredactie AMSTERDAM - Peter Diamand, gisteren op 84-jarige leeftijd overleden, gaat de geschiedenis in als de man die Maria Callas naar Nederland haalde. Dat lukte hem in 1959 in zijn functie van artistiek leider van het Holland Festival.

“Callas heb ik voor het eerst in 1951 ontmoet. Ik wilde haar dolgraag naar het festival halen, maar ze nam principieel geen engagementen aan in de zomermaanden. Jaar in, jaar uit heb ik contact met haar gehouden, heb ik haar bloemen gestuurd na haar optredens. Op een gegeven moment zei ze 'ja”', zo vertelde Diamand vorig jaar in een interview in Trouw bij de viering van het vijftigste Holland Festival.

Het was niet Diamands enige klapper in de jaren dat hij artistiek aan de touwtjes trok, van de oprichting in 1947 tot aan zijn vertrek als directeur in 1965. Feitelijk was het héle Holland Festival zijn grote klapper, want hij gaf het vorm en hij zorgde voor de internationale invulling er van, met de Wiener Philharmoniker, de Comédie Française, The Royal Shakespeare Company, en reeksen opera-sterren als diamanten in een oogverblindende zetting. Hij verzette zich er tegen dat het Holland Festival een Hollands festival zou worden.

Dat gebeurde in een tijd dat Nederland hongerde naar kunst en cultuur en de eigen kunstinstellingen geprikkeld werden zich te meten aan dat hoge niveau. 'Peter Diamand gaf Holland het Festival' zo luidde dan ook de kop boven de terugblik-pagina op 29 mei 1997.

Diamand was aanwezig bij dat gouden festival, lichamelijk breekbaar, maar geestelijk helemaal fit, en als altijd een charmant causeur. Ook tien jaar eerder was hij als gast bij de festiviteiten betrokken.

Maar tussen 1965 en 1987 waren de relaties koeltjes omdat het Nederlandse culturele leven zich anders wenste te oriënteren, moderner, minder elitair, niet gericht op de klassieke toppers. De gedistingeerde Diamand paste niet in de golven van flower power, democratisering, kunst aan het volk.

Bovendien werden hem de kostbare producties kwalijk genomen. “In de loop der jaren gingen mijn mooie plannen steeds vaker botsen met de harde cijfers. Dat werkte ontnuchterend,” aldus Diamand in het interview.

Diamand werd in 1913 in Berlijn geboren uit een Roemeense vader en een Oostenrijkse moeder. In 1933, het jaar waarin Adolf Hitler aan de macht kwam, vluchtte hij vanwege zijn joodse afkomst; vanuit Nederland ging hij werken als privé-secretaris van de pianist Artur Schnabel, tot die in 1939 naar de Verenigde Staten vertrok.

De oorlogsjaren bracht hij als onderduiker door in Nederland, nadat hij was opgepakt en afgevoerd naar Westerbork, maar er werd vrijgelaten omdat hij administratief te vroeg was opgepakt. In die onderduikperiode maakte hij met Henk Reinink de plannen voor het latere Holland Festival.

“Peter was een cosmopoliet, en tegelijk was hij niets. Duits wilde hij niet zijn. Nederland vond hij boers, provinciaals, het goede moest uit het buitenland komen. De allure van later, die heeft hij pas gekregen in Edinburgh. Daar kwam dat cosmopolitische er pas echt uit,” zo memoreerde Dorine Reinink, de weduwe van Henk Reinink in het terugblik-artikel over Diamands festival-jaren. Edinburgh haalde Diamand met egards binnen waar hij tot in de jaren tachtig het festival van de Schotse hoofdstad internationaal aanzien bezorgde.