Busmaatschappijen vechten voor voortbestaan na aanval Jorritsma op 'vervoersmoloch'

UTRECHT - Als een kaartenhuis zakt het in elkaar; de grote spelers in het streekvervoer willen de macht van hun moedermaatschappij Verenigd Streekvervoer Nederland (VSN) breken. Busmaatschappijen als NZH, ZWN en Midnet willen uit de holding stappen.

De directeuren van de verschillende streekvervoerbedrijven hebben VSN-topman A. Joosen laten weten geen behoefte meer te hebben aan een holding die hen op allerlei gebied de wet voorschrijft. De acht regionale bedrijven zijn bang dat de onderlinge verbondenheid hen bedrijfs-economisch naar de rand van de afgrond brengt. Ook de president-commissarissen van de regionale bedrijven hebben Joosen gezegd dat zijn concern zich moet terugtrekken.

De discussie over de macht in het streekvervoer is losgemaakt door minister Jorritsma van verkeer en waterstaat. Zij maakte duidelijk genoeg te hebben van 'vervoersmoloch' VSN. De minister wil concurrentie invoeren, wat volgens haar tot efficiëntere bedrijven zal leiden die minder verlies maken en beter naar de klant luisteren. VSN is nu nog een reus die 98 procent van het streekvervoer beheerst. Nieuwkomers maken daardoor geen enkele kans.

Het landelijk marktaandeel van VSN moet koste wat kost omlaag, heeft Jorritsma bepaald. Via 50 procent in het jaar 2000 naar maximaal 35 procent in 2010. Zolang VSN nog te groot is, mogen de afzonderlijke bedrijven niet meedingen naar een exclusieve vervoervergunning. Tot 2005 zullen alle openbare streekbus-lijnen minstens één keer openbaar worden aanbesteed.

De vervoersbedrijven zijn nu bang dat ze jarenlang met de armen over elkaar moeten aanzien hoe nieuwkomers hap voor hap hun vervoersgebied opslokken. De situatie wordt naar hun idee anders, als zij zich los maken uit de holding en - net als vroeger - weer min of meer zelfstandige, regionale bedrijven worden die onderling kunnen concurreren. De minister lijkt daarmee alsnog haar zin te krijgen. Een poging van haar kant om VSN in stukken te knippen, liep vast op juridische bezwaren. Nu lijkt de holding van binnenuit te worden opgeblazen.

“Als VSN zich meer gaat opstellen als dienstverlener voor de streekvervoerbedrijven, is er al veel opgelost” meent PvdA'er Henk Vos, president-commissaris van de Noord-Hollandse streekvervoerder NZH. “Dit is geen revolutie”, sust hij. Maar de taken die Vos voor de VSN in gedachten heeft, betekenen een enorme aderlating voor het concern. Het moederbedrijf is nu nog oppermachtig en bemoeit zich tot in detail met de dochters. Vos vindt dat de nieuwe VSN zich alleen nog moet bezighouden met zaken als de centrale inkoop van bussen, het ontwikkelen van een chipkaart en CAO's. Ook concurrenten zouden zich bij de nieuwe VSN moeten kunnen aansluiten. “Ik weet dat Vancom ook mee wil doen met de gezamenlijke aanschaf van materieel.”

R. Pans, burgemeester van Almere en commissaris bij Midnet, weet dat de spanningen binnen de holding de laatste tijd zijn opgelopen. “Joosen probeert de tent bij elkaar te houden. Maar sommige bedrijven zouden er graag uitstappen. Ze doen dat niet, louter omdat ze daar juridisch gezien de macht niet voor hebben. Het is dus zaak de concernleiding te overtuigen. Men voert nu een discussie als heel redelijke dames en heren, zeker naar buiten toe. Maar de druk op de holding neemt onmiskenbaar toe.”

De drie grote randstadbedrijven NZH, ZWN en Midnet denken hun zelfstandigheid aan te kunnen. De kleinere dochters BBA, Hermes, Gado, Veonn en Oostned (tot voor kort Tet en GVM) overwegen de mogelijkheid samen te gaan met gemeentelijke stadsvervoerbedrijven in de buurt.