Prikkelwaarde

In het prachtige Veluweplaatsje 't Harde worden natuur en wegennet in steeds krachtiger mate geïnfiltreerd door defensie. Ten tijde van de Joegoslavië-crisis bereikten de activiteiten daar een hoogtepunt, toen buitenlandse gasten kwamen meeoefenen. De televisie heeft er verslag van gedaan en als ik Zomergast van de VPRO had mogen zijn had ik de beelden zeker laten opdiepen. Men oefende namelijk in het gewenste humanitaire optreden jegens vertegenwoordigers van bevolkingsgroepen, zoals burgemeesters van dorpjes. Wat doe je? Bied je hem een fles jenever aan? Dat soort flauwekul. Sinds het beruchte sherryglas van overste Karremans weten we een beetje waar dit toe leiden kan.

En als je rond 't Harde woont en met lede ogen aanziet hoe er wegennetten worden aangelegd die je het schaamrood bezorgen over de omvang van de carpoolstrook op de A1 weet je nog meer. Ook als je maandelijks met huis en haard natrillend moet voelen hoe projectielen er de grond in worden geboord, die per stuk het jaarsalaris van een bemiddelde minsteriële beleidsmedewerker vertegenwoordigen.

Leidt al die defensie-inspanning tot resultaat? Waarom is Karremans naar een kennelijk ontra-ceerbare plek weggepromoveerd? De media geven ons slechts hapklare brokken, opgestoomd en mondjesmaat. Waarom? Is het te onbelangrijk? Zijn de economische belangen van de pressiegroepen rond oorlog te groot? Of is de prikkelwaarde van de informatie te gering?

Je moet naar de radio luisteren om in ieder geval een indruk te krijgen van wat je elders mist. Niet alleen kost defensie ons jaarlijks zo'n 14 miljard gulden; de reparaties van blunders en schade kosten nog meer. Wie betaalt de wegenbelasting voor de tanks en pantservoertuigen en de schade die ze aan het wegdek toebrengen? Defensie niet, kan ik u vertellen. Wie de gevolgen van de ziekteverschijnselen van best-raalde medewerkers, ex-Cambodja-gelegerden, de nabestaanden van de diverse vliegtuig- en helikopterrampen, de milieuschade veroorzaakt door weggestroomde kerosine of in de grond geboord lood? Het verspilde geld door wancommunicatie tussen Den Haag, het ministerie en Defensie, het bedrijf?

Wat doen we echt met die sinds jaar en dag bestaande doofpotten-techniek van communicatie, waardoor wij als burger beledigd worden met verzinsels over zoekgeraakte filmrolletjes en plotseling opgedoken dossiers? Dat kost me behalve irritatie en gedoe dus een hoop geld, bedoel ik maar, en waar is het goed voor? Een beroepsleger dat is geronseld met spotjes van luchtmobiele brigades die er ten tijde van uitzending niet eens waren, en sollicitanten die volgens de defensiemanagers zelf zwaar onder de maat zijn.

De televisie-uitzendingen en krantenpagina's worden, als het over financiële afwegingen gaat, liever wekenlang gevuld met de aanschaf van Mondriaans laatste, tevens onvoltooide werk 'Victory Boogie Woogie'. We hadden die tachtig miljoen beter kunnen besteden aan hongerend Nederland of aan lijdend Afrika, bedenkt onze rekenende natie. Aangezien we dat hersenwerk kennelijk willen uitbesteden aan lieden als Marcel de Groot, wiens affiniteit met kunst gemarkeerd wordt door het feit dat hij die programmacategorie bij de Vara geheel schrapte vanwege te geringe rendabiliteit en die in zijn post-Varatijd leunt op de adviezen van een boetserende ega, vernemen we zulks.

De te veilen dagboekpagina's van Anne Frank vormden ook wekenlang gespreksstof over de ethiek van geldgewin door mensen wier post-oorlog (maar goede) hart breekt als het nu juist over het hoofd van onze heldin moet gebeuren. De nieuwsaandacht staat kortom in geen verhouding tot de onderwerpen, zelf als het nieuws een derivaat is van geldbedragen. En voor de rest winnen human interest, conflict (de berisping van Jorritsma bijvoorbeeld) of Clintons seks en boete het van fundamenteel nieuws.

Schrijver Gore Vidal meende vijftien jaar geleden de oorzaak van een wetmatigheid te hebben ontdekt: de media en hun publiek prefereren nieuws met hoge amusement- of prikkelwaarde, teneinde ontslagen te worden van de verplichting om dieper te moeten nadenken over echte wantoestanden. Nederland loopt niet meer achter.