Disney is kunst! Kijk maar in Den Bosch

De Magie van Disney. Noordbrabants Museum, Verwerstraat 41, Den Bosch. Tot en met 3 september.

Museumdirecteur M. van Boven geeft toe zich een paar keer achter het oor te hebben gekrabd, toen haar in december het idee voor de tentoonstelling werd voorgelegd. Al snel viel zij echter voor het enthousiasme en de argumenten van haar medewerker R. Vercauteren, de bedenker van het plan. Binnen drie weken was het concept gereed en twintig weken later is de expositie (kosten circa vijf ton) een feit. De kern ervan bestaat uit 300 originele werken. De 'oerkrabbel' van Mickey Mouse; potloodschetsen (een nog jonge Donald Duck met lange snavel) en fraaie met de hand ingekleurde cells, tekeningen op celluloid.

Het meeste materiaal komt uit particuliere collecties. De Engelse Disney-collectioneur Graham Parker leverde een belangrijke bijdrage. Hij weet dat er op de tentoonstelling originele cells hangen met een waarde van een half miljoen gulden. De duurste cell ooit verkocht bracht, op een paar centen na, maar liefst een miljoen op. Het meeste geld wordt betaald voor cells van Sneeuwwitje en Pinokkio. Parker is een bewonderaar. “Ik vind het fantastisch hoe een tekenaar vanaf een blanco vel papier een jongetje van huilen naar lachen krijgt.”

De stelling dat commercie en massacultuur onvermijdelijk een plat produkt impliceren, wordt door museumdirecteur Van Boven bestreden: “Disney spreekt al zeventig jaar lang jong en oud over de hele wereld aan. Een dergelijk commercieel succes is alleen mogelijk met een produkt van hoge kwaliteit. Disney-tekenaars zijn zeer getalenteerde kunstenaars. Voor iedere seconde film zijn 24 tekeningen nodig. Stuk voor stuk juweeltjes. Museumkwaliteit.” Initiator Vercauteren is lyrisch dat zoveel oorspronkelijk materiaal bijeen is gebracht. Bij de Disneystudio's is namelijk vrijwel niets bewaard gebleven. De gebruikte cells werden gewassen en opnieuw gebruikt. Het is vooral aan verzamelaar John Basmajian te danken dat er nog wat over is. Basmajian werkte bij Disney op de animatie-afdeling en had toestemming om zo nu en dan cells mee naar huis te nemen.

EUROPEES DECOR De tentoonstelling voert langs originele tekeningen van Disney's eerste film uit 1928, Plane Crazy (met een knipoog naar vliegpionier Charles Lindbergh) tot aan The Lion King uit 1994. Duidelijk is dat Disney een zwak had voor Europese literatuur (Grimm, Perrault, Verne) en composities (Bach, Beethoven, Schubert, Strawinsky) en Europa in zijn films ook graag als decor gebruikte. Ook Nederland figureert, in de korte film The old windmill, met opvallend Rembrandtesk licht. Een wand met 'unieke' foto's uit het Disney-archief toont Walt Disney als een werkelijk voorbeeldig man. Alsof hij de foto's voor de tentoonstelling zelf mocht selecteren. Verder op de expositie: vitrines met boeken, Donald Ducks, spelletjes, postzegels, vertoningen van Disneyfilms, en een kamer tot de nok toe gevuld met Disney-prullaria. Aanbevelenswaardig is de film The making of Snowwhite. Helaas voor de jongste jeugd is de film niet ondertiteld.

TE EROTISCH Vercauteren, gevraagd naar wat voor hem het hoogtepunt van de expositie is, loopt naar een cell met daarop de heks uit Sneeuwwitje. Ernaast hangen enkele oorspronkelijke potloodtekeningen van de heks. “Dat we die combinatie bij elkaar hebben kunnen brengen, vind ik geweldig.” Ook staat hij even stil bij proefschetsen voor Fantasia, de allereerste stereofilm. “Deze scènes zijn door Disney geschrapt. Hij vond ze te erotisch...” De film is van 1940, maar kreeg pas in de jaren zestig, in de tijd van de flower power, erkenning. De tijd schijnt opnieuw rijp te zijn, want een nieuwe film is in de maak; Fantasia continued.

Het Noordbrabants Museum tracht de tentoonstelling passend te omlijsten. Zo zijn in het museumcafé en op het terras 'specialiteiten' te koop als hotdog en brood met plakjes Mickey Mouse-vlees. Vercauteren: “Disney een plat produkt? Wie deze tentoonstelling uitwandelt en dat dan nog durft te beweren, krijgt met mij te maken!”