Soeharto-clan verliest veel met Timor

Als Oost-Timor onafhankelijk wordt, heeft Indonesië waarschijnlijk 'geen enkel recht' op de olievelden bij Oost-Timor, erkende de Indonesische minister van energie Kuntoro Mangkusubroto vrijdag. Hij stelde hardop de vraag, die meer mensen in Jakarta bezighoudt: welke winstgevende activiteiten gaan met Oost-Timor verloren?

Economische belangen vormen volgens analisten in ieder geval één van de achtergronden van het beruchte 'plan B', dat vorige week werd onthuld en onder meer in de gewelddadige ontvolking van Oost-Timor voorziet. Het plan bevat allerlei varianten voor de opdeling van Oost-Timor, waarbij het westelijke en meest vruchtbare deel van de provincie in Indonesische handen zou blijven en het oosten - arm en droog - onafhankelijk mag worden. In de meest succesvolle variant van 'Plan B' houdt Indonesië acht districten en de hoofdstad Dili, in de minst succesvolle variant vijf districten en slechts een klein deel van Dili.

De Indonesische belangen in Oost-Timor zijn vooral de belangen van de clan rond ex-president Soeharto. Het meest interessant zijn ongetwijfeld de olie- en gasvoorraden. Volgens de socioloog en Timor-kenner George Aditjondro van de University of Newcastle in Australië bezit de clan ruim een half miljoen hectare grond in Oost-Timor, met onder meer drie al wat oudere oliebronnen. Daaruit worden per dag 33 000 vaten olie gewonnen - die bij de huidige prijzen een waarde vertegenwoordigen van zeker 1,3 miljoen gulden. Veel interessanter nog zijn de enorme olievoorraden die in en rond Oost-Timor op exploitatie wachten. De zoon van Soeharto, Bambang Trihatmodjo, heeft volgens Aditjondro niet voor niets vorig jaar in Australië een oliemaatschappij opgericht om onder de Timor Zee te gaan boren.

Bij onafhankelijkheid van het hele gebied zullen mogelijk de rechten van Indonesië vervallen, zoals de minister denkt. Een andere mogelijkheid is dat Australië, Oost-Timor en Indonesië een lange discussie aangaan over hun grenzen. Het kan in dat geval lang duren, voordat duidelijk is wie zeggenschap heeft over de vermoedelijk meest olierijke zone - een gebied 350 kilometer uit de kust van Timor, richting Australië, en bekend als de Timor Gap. Het is dus voor sommigen aantrekkelijk te proberen de olie- en gasrijke delen in Indonesische handen te houden en exploratie snel mogelijk maken.

Olie is niet het enige belang van de Soeharto-clan, zegt Aditjondro. In Oost-Timor liggen grote koffieplantages, waarvan de exportwaarde jaarlijks ongeveer 60 miljoen gulden is. De koffieproductie is volgens de socioloog volledig in handen van Siti Hardiyanti Rukmana, de dochter van Soeharto. Andere grote familiebelangen zijn houtplantages - in handen van Soeharto's zakenvriend Bob Hasan - rietsuiker, sandalhout, hotels in Dili, bouwondernemingen - grotendeels in handen van Soeharto's collega-generaal Benny Moerdani - en marmer. Een groot deel van de bestuurlijke elite van Oost-Timor, onder wie gouverneur Abilio Soares, is zakelijk nauw verbonden met de Soeharto-clan en heeft zijn eigen economische belangen opgebouwd.

Waar van Dili slechts verbrande resten lijken overgebleven, is van de andere delen van Oost-Timor nog minder duidelijk hoe groot de schade is van het geweld. Voor analisten in Jakarta is interessant te bezien of de milities de plantages en andere economische activiteiten van de Soeharto-clan hebben ontzien. Dat geeft een indicatie van de huidige invloed die de oud-president.

Door de internationale bemoeienis met Oost-Timor wordt het hoogst twijfelachtig of de opdeling die in 'Plan B' is voorzien daadwerkelijk kan worden gerealiseerd. Het is heel goed mogelijk dat zelfs Soeharto's grondgebied in Oost-Timor inmiddels tot 'verschroeide aarde' is gereduceerd, om nationalisatie ervan door het onafhankelijke Oost-Timor zinloos te maken.