DEN HAAG Opgave

Zeestraat 82, Den Haag. Ma. t/m vrij. 10.00 - 17.00 uur, za./zo. 12.00-17.00 uur.

Wat had ik graag gewerkt in de zwarte kamer van Willem van Oranje. De brieven aan zijn broers zouden langs komen, in met getallen doorspekt Frans. En onderschepte epistels van de hertog van Alva die ik moest doorgronden.

In het PTT-museum in Den Haag staat de komende maanden het geheime berichtenverkeer centraal. De makers van de tentoonstelling hebben dat 'geheim' heel breed opgevat: de beroemde lettervervanging (bij voorbeeld A wordt C, B wordt D. . .) waarmee Julius Caesar zijn brieven van het Belgische front verhaspelde, is natuurlijk echt geheimschrift, maar de Egyptische hiëroglyphen niet. Het verschil wordt niet erg duidelijk aangegeven.

De tentoonstelling zou baat hebben gehad bij expliciet gebruik van een paar vaktermen uit de cryptografie. Caesar's methode is een klassiek voorbeeld van security by obscurity: iemand die weet dat Caesar de lettervervangingsmethode gebruikt, komt er al gauw achter welke vervanging is toegepast. De methode zelf moet dus geheim blijven.

Echt krachtige codes hebben dat niet nodig. Voor de getoonde Enigma-machine leek dat op te gaan. De Duitsers gebruikten de machine, die een ingewikkelde variant op lettervervanging uitvoerde, voor hun berichtenverkeer. Ook toen exemplaren in handen van de Polen en later de Engelsen vielen, voelden ze zich nog veilig. Maar de Britten ontwikkelden de eerste elektronische computers en kraakten de code.

Technische vooruitgang bedreigt dus de veiligheid van een openbare code. Radiotelefoonverkeer naar Indië werd met een eenvoudig truc - hoge tonen laag maken en lage hoog maken - onverstaanbaar gemaakt voor luistervinken, maar met zulke maatregelen moet de PTT nu niet meer aankomen. Nu zijn er dan ook cryptofoons. Maar om die uit te leggen heb je een beetje wiskunde nodig en de bezoeker wordt allergisch verondersteld voor exponent en logaritme.

Dat is een ander manco van de tentoonstelling. Elektronische netwerken en de ethische problemen die ze opwerpen, zullen ervoor zorgen dat cryptografische technieken de komende jaren volop in het nieuws zijn. Iets over de sterke programma's voor cryptografie die op het Internet vrij verkrijgbaar zijn (bij voorbeeld PGP, Pretty good privacy) had niet mogen ontbreken.