beeldende kunst

T/m 24 sept., Zuidbuurt 30 in Vlaardingen, ca. twee kilometer vanaf NS-station Vlaardingen-West. Za en zo 12-17 uur.

Beeldentuinen zijn in Nederland geen onbekend verschijnsel meer. Ze openen massaal als de takken van de forsythia geel worden en sluiten bij het vallen van de geelbruine kastanjebladeren. Van Groningen tot Zeeuws-Vlaanderen lijken ze ook allemaal hetzelfde programma af te draaien. Figuratieve beeldhouwkunst is er troef, want, zo vinden de wandelende en fietsende passanten die graag een tentoonstellinkje meepikken, 'zo'n danseresje staat zo enig op het gazon en dat vissende jongetje doet het goed bij de vijver'. Dat dergelijke kunst voor musea en veel galeries hopeloos gedateerd is, mag het grote publiek niet deren: voor hen leeft actuele kunst niet.

De Vlaamse Boomgaard biedt ook figuratieve beeldhouwkunst, maar van een ander gehalte dan doorgaans in beemden en langs dreven wordt getoond. Dat komt door het feit dat hier niet de zoveelste goedwillende, maar amateuristisch denkende kunstliefhebber bezig is, maar iemand die professioneel met en in de kunst werkt.

Vilma Henkelman is zelf keramist, maar kan beter beeldhouwer genoemd worden, want haar werk ontstijgt aan de gebruikelijke potterie-idee die je vaak bij het begrip 'keramiek' krijgt. Beeldhouwer is ze ook in die zin dat ze vindt dat haar werk autonome beeldende kracht moet hebben, dat ze uitgesproken opvattingen heeft over de ruimtelijke functie die haar objecten hebben. Het zou voor de hand liggen dat ze de beeldentuin aanwendt om er eigen werk neer te zetten, maar op deze expositie vormt haar werk een bescheiden inbreng. Het is wel aanwezig, maar de beste stukken zijn in haar werkplaats te zien.

In haar keuze voor de exposanten gaat het om heel andere zaken. Henkelman is een van de weinige beeldhouwers in Nederland die, in klei werkend, een conceptuele houding innemen. Ze heeft dan ook weinig gelijkgestemde keramisten gevonden.

Sommigen beheersen het draaien niet eens, moeten daarvoor een beroep doen op ambachtelijk ingestelde collega's. Pjotr Müller bijvoorbeeld, die een beeldengroep van staande en wegglijdende amfora's bedacht, liet de vazen draaien door de Noor Frank Asnes. Het is de vraag of die kennis zo belangrijk is in de uiteindelijke beoordeling. Het gaat bij Müllers werk om de idee, esthetische kwaliteiten zijn wel aanwezig, maar dringen zich niet op.

Asnes is behalve als vakman ook als kunstenaar uitgenodigd. Hij maakt vormen die verwijzen naar simpel kinderspeelgoed. Door ze op te blazen verdwijnt het 'kinder'effect en worden ze speelobjecten voor volwassenen. Dat effect treedt ook op in de sculpturen van Hans van Bentem, die kleine objecten naar een groter formaat tilt. Van Bentem werkt figuratiever dan Asnes, maar het is een realiteit met een dubbele bodem. Zijn 'Love Birds', een boomstronk waarop een paartje koolmezen om elkaar en een groepje schattige bloemetjes heen zit, refereert aan de camp van Theo en Thea, maar ook aan de postmodernistische, over-verantwoorde gedesignde gezelligheid die bladen als de Viva en de Avenue uitstralen. Van Bentems werk bevat door die dubbele bodems meer intellectualisme dan je verwacht: hoe grof ook van textuur en vorm zijn zijn beelden veellagig.

Volslagen intellectueel, maar bepaald niet vrolijk is de zerkachtige sculptuur van Xavier Toubes. De Spanjaard is in Nederland bekend in zijn functie van directeur van het Europees keramisch Werkcentrum in Den Bosch, zijn keramiek werk wordt doorgaans ondergewaardeerd. Toubes maakt het de gemiddelde kijker moeilijk: hij verbeeldt een particulier idee dat maar heel weinig 'vervoering' mee krijgt. Toch is zijn liggende sculptuur (een tafel die op onzichtbare pootjes net boven het maaiveld uitsteekt) ook uit esthetisch oogpunt een prachtige oplossing om te laten zien wat er in ruimtelijk toegepaste klei mogelijk is.

Haaks op de intellectuelen Toubes en Van Bentem staan de beesten van Lot Moorrees die sinds ze enkele jaren geleden van de Rietveld Academie kwam, een pleidooi houdt voor een terugkeer van de figuratieve keramiek. Moorrees is de enige in dit gezelschap die niet sculpturaal werkt: ook dat zou niet passen in haar opvatting dat haar kunst niet door een 'volwassen' oog mag worden gemaakt.

De keramische beeldhouwkunst in Vlaardingen maakt duidelijk dat er geen sprake is van een eenduidige stijlontwikkeling: ze is even veelzijdig als de keramiek op dit moment.