'Biotechnologische patentering is diefstal'

De Ierse rk priester Sean McDonagh heeft de rijke landen opgeroepen een einde te maken aan het patenteren van levende organismen en natuurlijke processen.

McDonagh werkte tweeëntwintig jaar op de Filippijnen. Nu is hij als coördinator voor vrede, gerechtigheid en de integriteit van de schepping verbonden aan een katholieke zendingsorganisatie in Londen. Daar is zijn pamflet verschenen onder de titel 'De strijd om patent te krijgen op het leven zal het leven devalueren'.

Om patent te kunnen krijgen op een product moet je aantonen dat het nieuw is, dat het een inventieve stap voorwaarts betekent en dat het commercieel kan worden gebruikt. Met een patent krijg je het alleenrecht op de productie en verkoop van het product. Patenten zijn wereldwijd geldig en worden steeds vaker aangevraagd voor biologisch materiaal, ook voor genen.

McDonagh zegt dat biotechnologische multinationals grondstoffen uit de derde wereld roven, 'zoals de Spaanse veroveraar Hernando Cortes dat deed in Zuid-Amerika'. Het patenteren gebeurt met een enorme snelheid. In de afgelopen zes maanden is het aantal patentaanvragen voor producten en processen die te maken hebben met de Neem-boom in India toegenomen van twintig tot meer dan tachtig. De Neem-boom is al eeuwenlang bekend om zijn geneeskrachtige werking. McDonagh vreest dat door de vele patentaanvragen de Indiërs straks moeten gaan betalen om te kunnen profiteren van hun eigen erfgoed.

,,In een door patenten gedomineerde wereld vergeten we al te gemakkelijk dat de landbouw in Europa en de VS is ontwikkeld uit planten en genetische samenstellingen die gratis zijn geimporteerd uit andere landen. Als gerechtigheid nog iets betekent, zou het Westen zijn 'genetische schuld' aan de wereld moeten terugbetalen.''

Ook Remi Poppe, lid van de Tweede Kamer-fractie van de SP, maakt zich grote zorgen over de biotechnologische patentering. ,,Bedrijven die een patent hebben op genetisch gemodificeerde gewassen krijgen veel te veel macht over de voedselproductie. Doordat die gewassen een grotere opbrengst hebben dan inheemse gewassen krijg je monoculturen. Dan wordt in India nog maar één soort rijst en één soort maïs verbouwd. Die bedrijven krijgen bovendien het monopolie op zaai- en pootgoed. Alle boeren ter wereld worden economisch afhankelijk van enkele zaadhandelaren. Ook zijn er ecologische gevaren aan verbonden. Genetisch gemodificeerde gewassen kunnen zich uitzaaien naar wilde gewassen en zodoende de natuur aantasten. Genetisch gemodificeerde maïs blijkt giftig te zijn voor bepaalde insecten. Dit soort neveneffecten kennen we nog lang niet, zeker niet die op de langere termijn. En wij vinden dat je niet moet gokken met levende organismen en met zoiets wezenlijks als de voedselproductie. Daar komt bij dat de wereldvoedselproductie helemaal niet afhankelijk is van genmodificatie. We kunnen nu al genoeg voedsel produceren om de hele wereld van eten te voorzien. Het echte probleem is de distributie en die los je niet op met genmodificatie.''

Op 30 november gaat in Seattle de ministerraad van de Wereldhandelsorganisatie praten over invoering van de controversiële 'Overeenkomst op intellectueel eigendom met betrekking tot handel' die ten grondslag ligt aan de patentering van biologische grondstoffen. McDonagh hoopt dat het patent-verdrag niet doorgaat, maar dat de kwestie opnieuw overdacht wordt.

Remi Poppe heeft in de Tweede Kamer gepleit voor een moratorium op de genetische manipulatie van gewassen. ,,Maar de Nederlandse overheid denkt dat er voldoende controle is'', zegt Poppe. ,,Wij betwijfelen dat.'' Hij wijst erop dat Amerikaanse bedrijven tropisch regenwoud in eigendom hebben met het oog op genetische constructies die daar mogelijk worden aangetroffen.