Bij water op het ijs geparkeerde auto weghalen

Van een onzer verslaggevers DE BILT - Honderdduizenden kilo's vracht, bestaande uit mensen, zeemleren ondergoed, tienduizenden schaatsen en een ongewogen hoeveelheid hoop en fanatisme worden vandaag vervoerd van Leeuwarden naar hopelijk Leeuwarden, over de ijswegen van Friesland. Dat we weten dat het ijs dat aankan, is vooral een kwestie van ervaring: ijsmechanica is een nog niet erg precieze tak van technologie.

En dat terwijl elders in de wereld hele landstreken echt afhankelijk zijn van ijswegen, zonder dat de wereldpers ernaar komt kijken. Die wegen worden aangelegd op bevroren rivieren en meren in het noorden van Canada en in Alaska. Op het soms wel en soms niet bevroren vasteland is het heel lastig wegen bouwen.

Je moet ijswegen goed onderhouden, schreef ir. M. Kuijper precies tussen twee Elfstedentochten (december 1985) in het maandblad De Ingenieur. Netjes sneeuwruimen kan bijvoorbeeld catastrofaal zijn. Sneeuw isoleert, en door het weghalen gaat er meer ijs aan de onderkant van het ontblote wegdek bijgroeien dan onder de bermen. De weg probeert dan boven de berm uit te drijven en trekt op den duur scheuren in de lengterichting in de ijsplaat. Dat halveert het draagvermogen en op dat moment wil je met je zwaarbeladen truck natuurlijk liever niet over die ijsweg rijden.

Anno 1996 beveelt het US Army Corps of Engineers, om precies te zijn het Cold Regions Research and Engineering Laboratory, overigens weer wél aan om de sneeuw te ruimen op de ijsweg, in ieder geval wanneer het draagvermogen daarvan nog te wensen overlaat, en dan over een grote breedte.

Het legerperiodiek Ice Engineering geeft nog vele andere nuttige tips. Tabellen met de ijsdikte voor verschillende voertuigklassen, van vijf centimeter voor honderd kilo (het voertuig 'mens') tot bijvoorbeeld twee ton voor de 'Elfstedendikte' van vijftien centimeter.

Wit ijs, met luchtbellen dus, telt maar voor de halve gemeten dikte. Voertuigen die tegen de grens aanzitten moeten tien keer de ijsdikte tussen zich in houden. In geen geval mogen ze even hard gaan als de golving die door de weg gaat, doordat ze een lichte deuk voor zich uit duwen. Dat maakt de deuk namelijk steeds dieper, totdat het ijs het begeeft. Twintig kilometer per uur is safe.

Een woord van advies nog voor wie zijn auto op het ijs heeft geparkeerd deze week. Dat kan een tijd goed gaan, maar ijs dat op het kortstondig voorbijkomen van lading reageert als een betonnen plaat, gedraagt zich bij langdurige belasting meer als nat karton: het zakt door, dieper en dieper het water in. Als er water door een proefboorgat komt, of spontaan door scheuren, zet hem dan een flink eindje verder. Ruimte genoeg als eenmaal de Elfstedenvracht voorbij is.