Neo-fascisten Italië breken met verleden met pijn in het hart

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Gianfranco Fini wil van zijn Alleanza Nazionale een “fatsoenlijke, democratische” partij maken door te breken met het (neo-)fascisme. Maar een minderheid van Mussolini-vereerders wil niets weten van het verbranden van de ziel van de beweging.

In Fiuggi, een middeleeuws kuuroord ten zuiden van Rome dat vermaard is om zijn zuivere water, hoopt de Italiaanse Alleanza Nazionale vandaag de laatste sporen van Il Duce, Benito Mussolini, van zich af te wassen. De Movimento Sociale Italiano (MSI), in '46 opgericht door aanhangers van de dictator, wordt vanavond ten grave gedragen op een partijcongres dat woensdag begon, zodat de Alleanza verder door het leven kan als fatsoenlijke conservatieve partij.

De MSI speelde in de naoorlogse politiek nauwelijks een rol tot de jonge Gianfranco Fini het roer overnam in 1993. De 'ideale schoonzoon' speelde handig in op de walging onder de Italiaanse kiezers van het corrupte politieke bestel door zijn club te presenteren als het 'schone' alternatief.

Met de Alleanza Nazionale (AN), waarin hij de MSI liet opgaan, kwam Fini als een van de overwinnaars uit de stembus in maart vorig jaar: 109 van de 630 zetels in de Kamer van Afgevaardigden, de grootste partij op dit moment. Een golf van afgrijzen ging door Europa toen de Alleanza in de regeringscoalitie stapte met Silvio Berlusconi: de terugkeer van de neo-fascisten aan de macht.

Fini probeerde zijn club af te schilderen als 'post-fascistisch'. Met Mussolini, die hij nog wel de “grootste Italiaanse staatsman van de eeuw” noemde, was het fascisme gestorven, riep hij. Maar de AN-leider begreep dat het niet voldoende was om zijn partij respectabel te maken en gereed voor een nog grotere rol. Want dat is wat Fini wil: meer.

Nieuw rechts

Op het partijcongres in Fiuggi wond de AN-voorman er geen doekjes om. Met achter zich in reuze-letters “Het nieuwe Italië groeit” houdt hij zijn gehoor keer op keer voor: “Ik vraag u een einde te maken aan de MSI”. Een nieuwe rechtse volkspartij moet geboren worden, de Alleanza Nazionale, die staat voor vrijheid en die racisme en anti-semitisme in haar beginselen nadrukkelijk verwerpt.

Zich bewust van de kritiek dat met het schrappen van een naam de partij niet minder verdacht is, waarschuwt Fini: “Dit mag geen schijnverandering zijn. Wij willen niet langer geïdentificeerd worden met het fascisme. De waarden van rechts, onze waarden, bestonden voor Mussolini aan de macht kwam, bleven bestaan tijdens het fascisme, en ook daarna.”

En hij gaat nog verder: Rechts moet onvoorwaardelijk toegeven dat het anti-fascisme van na de oorlog nodig was voor herstel van de democratie, die was vermalen in de twintig jaar dat Mussolini de scepter zwaaide.

Groot offer

Fini weet dat wat hij vraagt pijn doet. Hij spreekt over het verdriet van mensen die voorgoed de deur van het ouderlijk huis dichttrekken en roemt de MSI als een gemeenschap, meer dan zomaar een partij. Maar het offer moet gebracht.

De meeste congresgangers willen Fini volgen. Natuurlijk, de partij moet kunnen groeien, maar het kost moeite de MSI om zeep te helpen en het erfgoed overboord te zetten. De kleindochter van Mussolini, Alessandra, boegbeeld van de AN, brengt het onder woorden. Zij steunt het voorstel de MSI op te heffen, maar roept: “Wij mogen de waarden niet verraden waarvoor velen hun jonge leven hebben gegeven, we moeten trouw blijven aan onze geestelijke en politieke vaders.”

Een aantal hardliners gaan de plannen van Fini veel te ver. Teodore Buontempo, een neo-fascist uit Rome, wil bijvoorbeeld niets weten van de uitverkoop van het gedachtengoed. De veroordeling van het anti-semitisme ziet hij als een schop tegen de schenen: “Alsof wij ooit racistisch zijn geweest.” Hij schreeuwt Fini toe: “Red de ziel van de MSI.”

Buontempo en de voormalige partijsecretaris Rauti denken er hard aan morgen, als het congres wordt voortgezet als bijeenkomst van de Alleanza Nazionale, een nieuwe partij uit te roepen, die voortgaat in de geest van de MSI. AN-leider Fini heeft al laten weten dat hij daar geen moeite mee heeft. Zonder de die-hards komt zijn omwenteling des te geloofwaardiger over.