Tsjernomirdin krijgt tien dagen om leger te hervormen

MOSKOU - De verwachtingen waren gespannen. Ruslands premier Viktor Tsjernomirdin, die nog maar net plotseling vakantie had genomen, werd even plotseling teruggeroepen naar Moskou voor een dringend beraad. Had Jeltsin besloten de Tsjetsjeense knoop door te hakken? Of werd het hardnekkige gerucht dat Tsjernomirdin op z'n laatste benen loopt bezegeld met de oekaze van zijn ontslag?

Geen van beide vragen werd gisteren beantwoord na de urgente vergadering van de nationale veiligheidsraad, een soort Politburo rondom Jeltsin. Zeker, er was gesproken over Tsjetsjenië, vertelde de invloedrijke secretaris van de raad, Oleg Lobov, naderhand. Maar dat behelsde niet meer dan dat er materiaal werd aangedragen voor een toespraak die Jeltsin binnenkort over Tsjetsjenië zal houden.

Maar de technologische problemen van Rusland waren het hoofdonderwerp geweest. Jeltsin had zitten mopperen dat Rusland op alle fronten achterloopt en dat de Russische spionnen te weinig doen om technologische geheimen in het buitenland te verzamelen.

Moest Tsjernomirdin daarvoor terugkomen? Kon het al jaren achterstallige onderhoud aan Ruslands technologie niet nog twee weken wachten tot de premier was uitgerust in het milde klimaat van de Zwarte Zee?

De vragen blijven en geven aanleiding tot een rondje klassieke kremlinologie van gissingen en speculaties.

De redenering in het geruchtencircuit luidt dat Jeltsin zich wil ontdoen van zijn premier zodat hij hem in de verkiezingsstrijd om het presidentschap de schuld kan geven van alles wat er mis is gegaan met Rusland. Anderen redeneren omgekeerd: Tsjernomirdin wil ontslag nemen zodat hij een gok kan wagen als tegenkandidaat van Jeltsin, waarbij hij natuurlijk zijn oude baas de schuld van alles zal geven.

Tsjernomirdin schurkt zich echter dicht tegen de president aan. Gisteravond hield hij weer bij hoog en bij laag vol dat hij de strijd tegen Jeltsin 'niet wil en niet zal' opnemen. De comités her en der in het land die hem ongevraagd kandidaat stellen, worden hartelijk bedankt voor hun steun. Maar, zei Tsjernomirdin, “als mens en als man zou het moeilijk zijn en zelfs eenvoudigweg onmogelijk om afstand te nemen van de beginselen van kameraadschap, van de beleving van drie jaar werken met Boris Nikolajevitsj Jeltsin, schouder aan schouder.”

Voor diegenen die denken dat Jeltsin kwaaie plannen met hem heeft, voegde hij daar nog aan toe: “Als hoofd van de regering volg ik de presidentiële koers in de hervormingen en niet andersom.”

Wellicht dat hij zo probeert te ontkomen aan de schandpaal. Maar wie kremlinologisch wil denken, mag niet uitsluiten dat Jeltsin de technologische discussie van gisteren gebruikte om zijn premier in de val te lokken. Tsjernomirdin heeft namelijk zoveel huiswerk meegekregen dat er van vakantie niets meer zal komen. Binnen tien dagen moet hij een probleem oplossen dat het Kremlin al jaren voor zich uitschuift: de hervorming van Ruslands belabberde strijdkrachten en hun financiering. Een gewichtige zaak, zei Lobov van de veiligheidsraad gisteren, want een oplossing is ook van levensbelang voor Ruslands defensie-industrie.

En dat is de link met de technologie waarover de heren het gisteren hadden. Ruslands militaire industrie was in de communistische tijd zo ongeveer de enige bedrijfstak die technologisch wat voorstelde in de wereld. Het was een sector die geen tekorten kende in de periode van wapenwedloop met het Westen. Zelfs nu die fabrieken proberen te overleven met het maken van wasmachientjes, fietsen en aardappelpootmachines, blijft de militaire industrie hopen dat ze weer een speerpunt van Ruslands macht wordt.

Voor Jeltsin zou een herlevende militaire industrie goede munitie zijn tegen de communisten, tot nog toe zijn voornaamste concurrenten om het presidentschap. De communisten maken veel lawaai dat Jeltsin alles wat militair is, heeft laten verloederen, dus een weerwoord op dat punt zou welkom zijn voor de president.

De tien dagen die Tsjernomirdin heeft gekregen om het probleem even op te lossen, zijn echter wat weinig. Bovendien lijkt Tsjernomirdin, die afkomstig is uit de gaswereld, niet de aangewezen man voor deze opdracht. Het zou kunnen zijn dat Jeltsin deze klus als struikelblok bedoeld heeft. Zoals een topman in communistische tijden zijn einde voelde naderen als hij belast werd met het landbouwprobleem (Jeltsin heeft die grap ook nog eens uitgehaald met zijn kortstondige vice-president Roetskoi), zo zal Tsjernomirdin nu nattigheid voelen met zijn militaire opdracht.