'Onderonsje tussen twee renegaten'

AMSTERDAM - De geestelijk leider van Tibet, de Dalai Lama, zal in maart volgend jaar een bezoek brengen aan Taiwan. De visite, op uitnodiging van een boeddhistische organisatie, zal naar verwachting een nieuwe, heftige aanvaring teweegbrengen tussen China en Taiwan.

De thema's 'Taiwan' en 'Dalai Lama' veroorzaken allebei periodieke diplomatieke bloedspuwingen in Peking; de combinatie van deze twee thema's zal het Chinese bewind zeker niet ongemerkt laten passeren. China reageert zo gevoelig op Taiwan omdat het bewind dit eiland beschouwt als een opstandige provincie, die zo spoedig mogelijk dient te worden her-ingelijfd. De Chinese bezwaren tegen de Dalai Lama komen erop neer dat deze het in 1950 bezette Tibet (ook al een 'provincie', in de ogen van Peking) wil losmaken van China.

Sinds het feitelijke bankroet van de communistische ideologie koestert Peking een agressief soort nationalisme als nieuw bindmiddel voor de Chinese staat. In Tibet heeft dat de afgelopen twee jaar geleid tot verscherpte repressie, vooral tegen de boeddhistische kloosters. De Dalai Lama, de hoogste geestelijk leider, die sinds 1959 in ballingschap woont, is de belichaming van het streven naar herstel van de Tibetaanse onafhankelijkheid.

De spanningen tussen China en autochtone Tibetanen hebben vorig jaar geleid tot ongeregeldheden - binnen de kloostermuren, waar portretten van de Dalai Lama moesten worden verwijderd, maar ook daarbuiten. Zo ontploften in de Tibetaanse hoofdstad Lhasa vorig jaar drie bommen; de laatste, op Eerste Kerstdag, richtte aanzienlijke schade aan. Peking wees “de terroristische kliek rond de Dalai Lama” aan als schuldige. Deze stelt zelf dat hij alleen vreedzaam verzet tegen de Chinese overheersing steunt.

De Dalai Lama wekte in 1995 grote Chinese woede door bekend te maken dat de in 1989 overleden Panchen Lama (de op één na hoogste geestelijk leider) een opvolger had gekregen in een zesjarig jongetje, Choekyi Nyima. Peking meldde dat de Dalai Lama “kardinale boeddhistische principes” had geschonden, en bombardeerde een eigen zesjarige tot reïncarnatie van de Panchen Lama. Het andere jongetje is sindsdien spoorloos.

Volgens monniken die naar India zijn gevlucht, dwingt China sinds enige maanden monniken tot loyaliteitsverklaringen aan Peking, en moeten zij de Dalai Lama afzweren. Peking beweert slechts een 'onderwijscampagne' te voeren, om de Tibetanen op te wekken tot “liefde voor het vaderland en de godsdienst”. Ook buitenlandse toeristen dienen op hun tellen te passen, zo waarschuwt de Nederlandse Tibet Support Groep. Steeds meer toeristen raken in de problemen. Absoluut dieptepunt is de veroordeling in december van een Indiase toerist van Tibetaanse komaf, Ngawang Choepel. Hij kreeg achttien jaar celstraf wegens 'spionage', terwijl hij volgens zijn vrienden slechts traditionele zang en dans uit Tibet vastlegde met zijn videocamera.

Ieder land dat de Dalai Lama ontvangt, kan rekenen op China's toorn. Zo hebben Duitsland en China vorig jaar maandenlang geruzied naar aanleiding van een bezoek van de Dalai Lama, dat werd gevolgd door een parlementaire resolutie over de mensenrechtenschendingen in Tibet.

Een dergelijke resolutie zou het in Taiwan vermoedelijk niet halen. De Kwomintang-partij van president Lee Teng-hui staat in de kwestie Tibet dichter bij Peking dan bij de Dalai Lama. De partij pretendeert officieel de wettige vertegenwoordiger van heel het Chinese volk te zijn - en daartoe behoren ook alle Tibetanen (en ook alle Mongoliërs).

Het eerste bezoek van de Dalai Lama aan Taiwan is een teken van de toegenomen democratische verhoudingen op Taiwan. De Dalai Lama arriveert er precies een jaar na de democratische Taiwanese presidentsverkiezingen, die voor China aanleiding waren voor angstaanjagende 'militaire oefeningen' in de Straat van Taiwan. Ook al bezoekt de Dalai Lama het eiland slechts als 'monnik', en staan er géén officiële bezoeken op het program, China beschouwt het ongetwijfeld als een onduldbaar onderonsje tussen twee renegaten.