R.-k. kemphanen oefenen in praten

AMERSFOORT - De fine fleur van r.-k. Nederland heeft het invallen van de dooi gevierd. Met hun twintigen waren ze van vrijdagavond tot zaterdagmiddag bijeen in het zusterklooster Ter Eem in Amersfoort, mensen die elkaar ten dele alleen van boze open brieven kenden. Nu hadden ze zich laten strikken om eens zonder de prikkel van de media, en therapeutisch stevig in de warme watten, elkaar eerlijk te woord te staan en naar elkaar te luisteren.

Al langer was het klimaat rijp. In januari 1993 hadden de bisschoppen in een rapport gesteld dat ze het over een andere boeg wilden gooien. Na het verketteren en etiketteren moest nu maar eens de dialoog worden geprobeerd. Kort daarna leek met het plotselinge vertrek van de Rotterdamse bisschop Bür alles weer van de baan. Maar met enige vertraging kwam het er toch van.

Nu zit het stappen-plan van de dialoog op het schema dat de 'Dialoog-commissie' heeft opgesteld. In september was er een soort vóóroefening, waar toen de voorzitter van 'Acht mei' en haar tegenhanger van het Contact Rooms-Katholieken nog wegbleven. Nu was mevrouw Wasser er wel en ook de stem van de andere kant was duidelijk vertegenwoordigd.

Zolder

Dr. Jozef Wissink, priester, Radboud-hoogleraar te Groningen en lid van de Dialoog-commissie, vergeleek in Amersfoort de rijke katholieke traditie en geloofsinhoud met een huis waarvan de bewoner niet alle spullen in de huiskamer zet: sommige staan op de gang, andere staan (tijdelijk) op zolder. De boodschap was duidelijk: in de kerk moeten we elkaar niet afrekenen, omdat de ene iets in zijn huiskamer koestert wat de ander naar zolder doet - wat trouwens nog iets anders is dan wegdoen bij het oud vuil. Iedereen maakt in het geloof een selectie, zo had Wissink voorgehouden. Alles kiezen is onmogelijk; in de huiskamer staat dat waar je ècht ja tegen zegt. Wissinks metafoor van het huis inspireerde en verenigde allen.

Het gesprek is niet gegaan over celibaat, seksuele ethiek, bisschopsbenoemingen, gezag, vrouw-en-ambt - thema's waar de hoofden al zo lang van verhit raakten. In het speuren naar wat verenigde kwam men al binnen een dag uit bij de behoefte aan spiritualiteit en de bewogenheid over armoede, lijden, eenzaamheid en om daar iets aan te doen - in jargon: diakonie.

Prof. Ernst Hirsch Ballin was onbevangen en nieuwsgierig naar Amersfoort gegaan. Na afloop zei hij geen moment ervaren te hebben dat deze vorm van dialoog als een 'klamme deken' over de tegenstellingen is heengelegd. Er is volgens hem niets toegedekt, maar omgekeerd zijn in het gesprek de gezamenlijke bron en de gezamenlijke zorgen ontdekt.

Prof. Theo Zweerman, franciscaan, was er altijd van overtuigd dat hij van gekrakeel geestelijk niet kan leven. Hij ziet in de samenleving en in de kerk dat dat defensieve ook elders zijn tijd heeft gehad.

Marieke van Baest (Mariënburg) noemt 'de kou uit de lucht'. Voor het eerst heeft zij gelachen met mensen die tot dusver alleen als opponenten bekend waren. In het wantrouwen van de afgelopen jaren is er over en weer gemept; dat wantrouwen is nu weg, ook al bestaan de meningsverschillen nog en zijn er geen spijkers met koppen geslagen. Zelf zeer thuis in de katholieke spiritualiteit en mystiek is Van Baest blij dat deze groep zich juist op dit thema kon vinden.

Ook Hedwig Wasser vond niet dat tegenstellingen waren toegedekt, al waren ze ook niet extreem aan de orde gesteld: “Via de krant gaat het scherper.” Wasser denkt dat een ontmoeting als deze straks kan helpen bij een discussie over de bekende hete hangijzers, zonder kromme tenen en vooroordelen. Was het dan toch allemaal een soort rollenspel van leren lief te zijn voor elkaar? Nee, Wasser had de sfeer niet broeierig, maar open gevonden.

Stapje voor stapje verder, benadrukte kardinaal Simonis, die de oude kardinaal Newman citeerde, want deze heeft ook al eens de weg van step by step aangeprezen. Een volgende keer wordt de kring groter, met wellicht álle bisschoppen erbij, ook degenen met wie sommigen erg moeizame dialoog-ervaringen hebben.

Ook dan zal voorzichtigheid de moeder van deze ontdooiende vrieskast zijn, waar men hete hangijzers nog even verre houdt. De Dialoog-commissie hult zich bij monde van Wissink nog wat in nevelen, maar zij broedt op een plan om bij de volgende sessie de deelnemers samen aan het werk te zetten, in een project van 'spiritualiteit en diakonie' samen.