Miskleun

De WDR, zeg maar het Duitse derde net, nam gistermorgen de rechtstreekse uitzending over van de BRTN van de rouwplechtigheid in Luik voor de twee vermoorde meisjes Julie en Melissa. Dat gebeurde in de overtuiging dat de moorden en berichten over andere ontvoeringen ook in Duitsland emoties hebben losgewoeld, die verder gaan dan een reeks nieuwsberichten alleen.

Dat zal in Nederland nauwelijks anders zijn geweest. Daarom alleen al was het, zacht gezegd, een pijnlijke blunder dat geen van de Nederlandse publieke of commerciële omroepen, die toch werkelijk niet verlegen zitten om zendtijd overdag, de herdenkingsdienst hier uitzonden. En dat vecht met elkaar om elke bal die stuitert.

Het was bovendien niet alleen een herdenkingsdienst waarbij publieke emoties werden verwerkt. Het was ook een bijeenkomst die zélf deel was van de harde actualiteit van dit moment, omdat het ook een voorspelbare demonstratie werd tegen de manier waarop justitie is omgegaan met deze en andere verdwijningszaken. Het was tevoren bekend dat er tijdens de bijeenkomst ook harde kritiek zou komen op de Belgische overheid.

Zoals ook bleek uit het commentaar van de BRTN, dat óók vanuit een journalistiek oogpunt bij de NOS of welke van de omroepen dan ook zonder mankeren overgenomen had kunnen worden. Commentaar, waarin bij herhaling gesproken werd van 'Belgische toestanden' die de wereld uit geholpen moesten worden, waaraan 'gedokterd moet worden'. En waarin ook directe lijnen werden getrokken naar de dood van koning Boudewijn, die het land in shocktoestand bracht, maar waarvan geconstateerd moest worden dat alle mooie woorden uit die dagen weer snel vergeten werden: 'Dat mag nu niet gebeuren'. Waarin betoogd werd dat België en de wereld zich moeten bezinnen op de positie van het kind in de huidige consumptiemaatschappij. Waarin geschimpt werd ('een anomalie') op de wet die het de ouders van de vermoorde meisjes onmogelijk maakt om een beroep te doen op het Hulpfonds. En waarin uiteraard regering en justitie er keer op keer van langs kregen.

Er werd buiten de kerk geapplaudisseerd: 'Mensen weten niet waar met hun handen te blijven', zei de verslaggever - dat is de invloed van de vele allochtonen hier in de buurt van Luik, meende de Brusselse pastoor die als co-commentator aanwezig was. De kritiek klonk gaande de dienst harder door. Toen minister De Clerc de families nogmaals condoleerde, ging het commentaar over in de roep om 'moreel hoogstaande mensen; dat type hebben we nodig. Er zijn er hier te veel die hun handen gebrand hebben'.

Met die ingrediënten ontsteeg de bijeenkomst in Luik, op voorspelbare wijze voor iedereen die de zaak de afgelopen dagen heeft gevolgd, de verwerking van alleen maar emoties. De herdenkingsdienst had aldus alleen al vanuit journalistiek standpunt ook in Nederland rechtstreeks uitgezonden moeten worden. Dat dit niet gebeurde moet een miskleun van de eerste orde worden genoemd.

Het enige dat ik er als excuus bij kan bedenken is de aanhoudende verwarring over de rol van de televisie bij grote calamiteiten en op momenten van hevige emotie: zoals in dit geval de fantastische paradox van een minutenlang verslag uit een dorp waar de mensen heen gestroomd zijn, met daarbij tegelijk een schimpscheut van de verslaggever in de richting van zogeheten ramptoeristen. Terwijl op dat moment toch minstens de vraag opkomt of de tv daar eigenlijk ook niet zelf een beetje ramptoerist is? En hoe zou de verbazing klinken, wanneer er helemaal niemand zou zijn gekomen?

De begrafenisdienst voor de twee meisjes werd gisteren volstrekt in de privé-sfeer gehouden. De BRTN hield zich daar verre van en filmde ook niet de aankomst van de ouders van de kinderen bij hun kerk. Maar wat daarna in Luik volgde (inclusief de emoties van de ouders, familie en voorgangers) was juist bedoeld voor de openbaarheid en moest noodzakelijkerwijs de onderdelen bevatten waarin alle kritiek doorklonk.

De manifestatie in Luik was dus, na de uitgebreide verslaggeving ook hier, in journaals en actualiteitenrubrieken, een evenement dat de journalistieke benadering met een rechtstreekse uitzending meer dan nodig had. Dat in gezamenlijkheid missen is een omroepblunder.