La Dolce Vita in Südtirol

WIJNWANDELTOCHTEN Jeanet G. Bruining, Wijn- en Bier Wandeltochten. Postbus 63517, 3502 JM Den Haag. 070-362 0707. Achtdaagse wijn-wandeltochten in Süd Tirol in oktober 1995 en april/juni 1996. Circa ¿1100,- per persoon op basis van logies/ontbijt, zes wandeltochten, vijf proeverijen, entreebewijzen en transfers in de regio, één wijndiner, een enkele lunch. Treinverbindingen met Bolzano: dagelijks rijdt de nachttrein vanuit Amsterdam met stop/overstap in München, naar Bolzano; reistijd circa 14 uur. Op vrijdag een extra, rechtstreekse nachttrein, circa 12 uur. Retour incl. couchette ¿391,-. Amsterdam-Bolzano is ongeveer 1100 km. Informatie: VVV Bolzano, Walther-Platz 8, Bolzano, tel. (00 39-471) 975656, fax 980300 / VVV Südtirol, Pfarrplatz 11, Bolzano, tel (00 39-471) 993800, fax 993899. Importeurs/slijterijen die wijnen uit Südtirol leveren en weten waar deze wijnen bij u de buurt worden verkocht: De Gouden Ton in Den Haag (070-3469216) en De Gouden Ton in Amsterdam (020-6796231).

De ervaring blijft bijzonder: in een Zwitsers aandoend 'Gasthof' een typisch streekgerecht bestellen en even later je vingers aflikken bij huisgemaakte pasta met een saus, waarin gorgonzola, roodlof en rijpe pomodori de toon zetten. Dat kan alleen als je in het Italiaanse Südtirol of Alto Adige bent: de tweetalige provincie pal over de Brennerpas, zuidelijk van Innsbruck. Spreek er Duits of Italiaans naar believen, het is ze om het even. (Eigenlijk zijn ze drietalig. Diep in de bergen spreekt men nog het stokoude Ladinisch, verwant aan het Raetoromaans en pas sinds kort te boek gesteld).

Een rijk en zonnig land, gezegend met fel-zuidelijk licht, waar de wijnbouw van oudsher een belangrijke bron van inkomsten is. Bron van inname, ook, want de Südtiroler heeft zich het mediterrane genieten volstrekt eigen gemaakt. Südtirol is niet Tirol - die Oostenrijkse streek van sneeuw en sexy dirndls - maar een eigenzinnige, autonome provincie waar de bevolking zich beroept op haar eeuwenoude cultuur en handelsgeest. Zo presenteert Bolzano nu vol trots de laatste mode van Armani en Versace (sliep uit, Milaan!) maar had de stad in vroeger eeuwen al het monopolie om goederen uit Venetië te verhandelen. Je kunt je slechtere transacties voorstellen.

WIJN EN WANDELEN Op uitnodiging van Jeanet G. Bruining WijnWandelreizen loop ik vijf dagen door Alto Adige/Südtirol, een reis voor geoefende stappers en vrolijke drinkers, want de dagelijkse vijftien kilometer wordt steevast besloten met een Weinprobe.

Maar eerst de benen strekken. Vanuit wijndorp Terlano tussen Bolzano en Merano gaat het door appelboomgaarden en bossen steil omhoog over ruige berghellingen, waartegen stoere Romaanse kastelen kleven maar ook kapelletjes met fijnzinnige, twaalfde-eeuwse fresco's (flitsen verboden). Zoals in Schloss Hocheppan op 636 meter.

Door de kantelen een blik op de wijngaarden, (uitzonderlijk: tot zelfs duizend meter hoog reiken de druiven) vaak in typerende pergola-bouw: waar de wijnstok normaal ophoudt, buigt de rank hier om en vormt groene tunnels van blad en tros. Daaronder verweidden de boeren vroeger hun vee, of oogstten er graan, want de grond is vruchtbaar, maar schaars. Tegenwoordig zaait de wijnboer er een mengsel veldbloemen om de grond vast te houden en de druif van mineralen te voorzien.

Verder omhoog de naaldbossen, weiden en rotsen. Als kroon op het werk doemen de kartelige Dolomieten en de besneeuwde ütztaler Alpen op. Südtirol is een regio die La Dolce Vita combineert met alles wat je altijd al beviel aan welke bergstreek dan ook. Charmant, zonder popperig te zijn. Imponerend, zonder verpletterend te zijn.

Elke dagtocht kent z'n middagpauze, waar je aanlegt in een Jausenstation, een simpel bergrestaurant, gevestigd in burcht of boerderij: het schaft er wijn en brood met Tiroler Speck (de boertige Parma-variant), soms zelfgekarnde melk waarop oogjes van boter drijven.

PROEVEN ! De namiddag is gereserveerd voor de Weinprobe. Op zo'n rondtocht over wijndomeinen troont de eigenaar of keldermeester je mee door de gaarden, langs ultramoderne roestvrijstalen vergistingsketels en naar donkere schatkamers, behangen met stofwebben en rijk aan 'barriques': de kleine vaten uit Sloveens of Frans eiken, waarin de beste wijn van het domein rijpt. Een proeverij nemen ze in Südtirol bloedserieus: de tafel in de mooie opkamer is gedekt met kristallen glazen en waterkaraffen. Het snuiven, slurpen, smekken en eventueel spuwen van zo'n tien soorten kan een aanvang nemen! Maar eerst even wennen aan soortnamen die in Nederland amper zijn doorgedrongen: Lagrein en Vernatsch bijvoorbeeld. Uitsluitend in Alto Adige verbouwde, lichte rode wijnen, (verwar ze niet met rose) - buitengewoon fruitig en 'strak' van smaak. Op elk bezocht domein, in elke wijncoöperatie krijg je ze in variaties gepresenteerd. Ook spreekt men van Weissburgunders, terwijl 'Pinot Blanc' voor menigeen de gekende omschrijving is. Wat een verschil tussen de zoetere Elzas-wijnen en deze pittige witte exemplaren.

In de Terlaner boerencoöperatie zoek ik tevergeefs naar de smaaknuances van abrikoos, paprika, brandnetel en vijg die de jonge keldermeester Hartmann Dona in zijn wijnen ontdekt, maar als ik een onvoorstelbaar lekkere Gewürtztraminer uit 1977 krijg voorgezet, zal het me worst wezen: ik weet nu donders goed wat ik proef: Nectar! Goud! Een vleugje alpenhooi dat drie dagen in de de zon lag te stoven! Deze prachtverrassing wordt nergens geëvenaard, maar elk domein heeft zijn eigen bekoring. Schloss Schwanburg bij Nals, kasteeltje uit 1050, is een lust voor het oog. Eigenaar Dieter Rudolph (hij leerde het vak bij 'wijnbaron' Rothschild) presenteert een 'Goldmuskateller', volzoete dessertwijn, om te koesteren.

OPSTANDIGE STREEK Alto Adige, nog niet belaagd door de massatoerist, hoort sinds 1917 bij Italië, maar niet van harte. Deze opstandige streek vocht lang voor haar rechten, voor het Duits, voor autonomie. De rellen in de jaren vijftig haalden de wereldpers, Bolzano werd in het donker geknald (een kapotte elektriciteitscentrale armer) en eindelijk, in 1963, buigt Rome. Eeuwen eerder was de streek werkelijk onafhankelijk, toen graaf Meinhard II in 1295 lak had aan adel en clerus en op de grens van Germaanse en Romaanse culturen zijn eigen staat stichtte. Nog geen honderd jaar later liep het Habsburgse Rijk de regio onder de voet, maar de geest knakte niet. Ook Mussolini, in zijn pogingen het gebied te 'veritalianiseren' en het Duits te overvleugelen, slaagde maar gedeeltelijk. Weliswaar is Bolzano/Bozen voor tweederde 'Italiaans' en eeenderde Duitssprekend (elders in de streek precies andersom) maar naar deze stad deporteerde hij dan ook massaal landgenoten uit armere, zuidelijker streken, die er werk vonden in willekeurig uit de grond gestampte fabrieken. Loop uit het middeleeuwse stadshart van Bolzano/Bozen over de rivierbrug, langs de protserige triomfboog en u belandt in de Italiaanse wijk: rommelige dertiger jaren flats, met wapperend wasgoed, waar het leven zich op straat en onder de arcaden afspeelt en waar je 'dus' moet wezen voor het lekkerste ijs of giftig-sterke ristretto koffie.

GEOLOGISCH WONDER Bolzano heeft ook een bovenverdieping. Op 1220 meter ligt 'Sopra-Bolzano/Ober-Bozen', villaparkje in de koelte, vanwaar de weg voert door stille alpenweiden en bossen met bronnetjes. De Dolomieten zijn nu extra scherp te zien. Langs bergbeken met wolken orchideeën nader ik een geologisch wonder: de aardpiramiden. Het is als de werkplaats van Obelix. Uit de grijze rotsen steken rozerode, puntige pilaren omhoog; eindelijk eens een erosieverschijnsel dat mooi is. De antieke, houten bergtram wacht al in Klobenstein (of: Collalbo, waar de schaatskernploeg traint) en boemelt je terug naar Ober-Bozen.

Zuidwestelijk van Bolzano ligt het prachtige Margreid/Margre in weer zo'n breed, door gletschers uitgeslepen dal, waarin losjes rondgestrooide dorpen nestelen tussen de wijngaarden. Zoals ook Tramin, dat haar naam leende aan de edele Gewürtztraminer. Ik sluit het dorp in mijn hart; mede vanwege de prachtige kleine kapel met fresco's uit de dertiende eeuw, die pas sinds kort onder het kalk te voorschijn kwamen en van een onaardse helderheid zijn.

In Margreid staat de oudste wijnrank van Europa: uit 1601 en elk jaar maar weer trossen vol en ernaast ligt het prestigieuze landgoed 'Löwengang' van Alois Lageder; ik schuif nog een keer aan voor een proeverij, geleid door Urs Vetter, Lageders rechterhand. Buiten is het een lawaai van jewelste: de vergistingsketels krijgen een nieuwe behuizing, dus er wordt met man en macht gewerkt om voor de oogst klaar te zijn. Al het gebruikte materiaal, zelfs het beton, is organisch, uit de omgeving afkomstig. Geen wonder als je weet dat ze hier, op de Römigberg, biologisch-dynamische wijnen verbouwen. Lageder is een man die wereldfaam verwierf met vooral zijn Chardonnays en Cabernets (atypische wijnen voor de streek). Zijn heerlijke Pinot Grigio behoort tot de meest gedronken wijn in Amerikaanse restaurants. Ik proef ze allemaal en ben verkocht. Geruststellend idee: ze zijn in Nederland niet alleen nog steeds lekker, maar ook verkrijgbaar, gelukkig ook die 'Löwengang 1992'...