theater

'Bas en Elze dansen' (t/m 30-3) in januari in Goes, Deventer, Groningen; in februari in: Rotterdam, Eindhoven, Arnhem, Den Bosch, Utrecht, Purmerend, Leiden, Den Haag, Amsterdam (20/25-2) en in Haarlem 28/30-3.

Op zo hoge leeftijd gaan de jaren dubbel tellen. Ze zijn merkbaar ouder dan in 1992, de ledematen zijn strammer en er sluipen vergissinkjes in hun verhalen waar ze zich vroeger dood voor zouden hebben gegêneerd. “We zijn met 'Bas en Elze kijken terug' nog op een toernooitje gestuurd”, zegt Bas.

En als hij het publiek bijpraat over de inhoud van 'Electra' heeft hij het over moeder Klytaemnestra en haar minnaar Aeschylos. “Maar wie zal hen dat euvel duiden, want wat is gebleven is de met nostalgie gemengde geestdrift over hun vak.”

Net als toen kan Bas zonder haperen meer dan veertig gulden regels voor de acteur opsommen en met een trage vanzelfsprekendheid verwisselt Elze haar panty voor een maillot voor een toegewijde warming-up . Ze zijn milder geworden en kibbelen is er niet meer bij, al klinkt er in Elzes stem iets van metaal mee als zij Bas' opmerking over haar dansje met een bus koffie kalm terechtwijst: “Dit was geen preparatie, Bas.”

Rouwklacht

Werd zij in 1936 voor haar Electra-vertolking bekroond met 'De Ring', voor haar dood wenst Elze Electra's rouwklacht met de urn als dans te doen, blijkt. Op Bas' geschokte tegenwerping, dat je drieduizend jaar waardevol gebleken woordjes niet kunt wegdoen, stelt zij gedecideerd: “Een lichaam liegt niet, woorden wel.” Met die uitspraak raakt zij het wezen van de voorstelling, is allengs uit het samenspel op te maken. Het vak is in hun botten, in hun onderbewustzijn, in de vezels van hun huid gaan zitten. Elk gebaar, elke gedachtensprong is ervan doortinteld.

Bas en Elze zijn een creatie van Cas Enklaar en Els Ingeborg Smits die, weliswaar vijftig jaar jonger dan hun personages, zelf tot de oudere acteurs behoren met een schat aan ervaring en inzicht.

Dat gebruiken ze volop, terwijl het buitensporige leeftijdsverschil voor de nodige afstand zorgt. Geen namaak-oudjes, maar een wonderschoon duet (met dansadviezen van Wies Merkx) van twee acteerbeesten, die over een superieur gevoel voor humor, voor tegendraadse wendingen beschikken en, inderdaad, niet bang zijn voor stiltes.

Roerend is een langdurige omarming, terwijl ze heel langzaam ronddraaien op de zacht krakende planken. 'Harig beestje', zegt Bas dan vertederd, waarop Elze prompt het hilarische verhaal over haar bontjas vertelt. Of die prachtscène, waar ze geheel in zichzelf verzonken als het ware zonder het zelf te merken dansant meebewegen op de muziek.

Enklaar en Smits kennen hun vak, de technieken, het repertoire en mengen dat met herinneringen, historische anekdotes en eigen verzinsels tot een geraffineerde performance. Als Elze door een plotselinge duizeling omvalt, spreekt Bas haar eerst stamelend en dan met steeds vastere stem toe met de tekst van King Lear tegen diens dode dochter Cordelia. Komisch en hartverscheurend is het.

Meer dan een achterdoek met een besneeuwde bosschildering - dezelfde leek het wel uit de vorige 'Bas en Elze' - en een kaalhouten zitje heeft de voorstelling niet nodig.

'Bas en Elze dansen' zegt op een verfijnde en weemoedig stemmende wijze iets over het verband tussen verleden, heden en toekomst, over het leven en de dood, over de liefde voor de toneelspeelkunst. Om verliefd op te worden.