Amerika overgevoelig voor leugen president

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Dat president J. F. Kennedy overspel pleegde, onder andere met Marilyn Monroe, wisten veel Amerikaanse politici en journalisten destijds. Maar ze schreven er geen woord over. Bill Clinton heeft echter de pech dat hij in het post-Watergate tijdperk zijn lusten niet kan bedwingen. Want, zegt politicoloog prof. dr. G. A. Irwin: “Watergate heeft alles anders gemaakt in Amerika.”

“In de jaren zestig had de Amerikaanse pers nog dezelfde houding als Nederlandse journalisten nu tegenover seksuele affaires van politici: we weten het wel, maar we schrijven er niet over, want het heeft niets met politiek te maken.” Deze houding veranderde echter volledig door het Watergate-schandaal begin jaren zeventig, dat president Nixon met grove leugens probeerde te verhullen.

“Voordien hadden de Amerikanen vertrouwen in hun president en respecteerden ze zijn privé-leven”, zegt de Amerikaan Irwin, hoogleraar aan de universiteit van Leiden. “Maar door Watergate en ook door de Vietnam-oorlog is het vertrouwen in de politiek enorm gedaald. Sindsdien hebben de Amerikanen het gevoel systematisch te worden belazerd en is de pers altijd op zoek naar een verhaal. De vraag of een president ergens over heeft gelogen, is sinds Watergate een obsessie geworden.”

Toch is dat niet de enige verklaring voor de mediagekte rond de escapades van Bill Clinton. Want waarom kan een Franse president jarenlang een maîtresse hebben, zonder dat iemand erover schrijft? En waarom halen in Nederland de roddels over buitenechtelijke verhoudingen van politici de serieuze pers niet? “In Frankrijk is het geloof ik normaal om maîtresses te hebben. En het is misschien gevaarlijk om te zeggen dat Nederlanders nuchterder zijn dan Amerikanen, maar het is wel zo”, aldus Irwin, die al 27 jaar in Nederland woont.

De aandacht voor het seksleven van Clinton komt volgens Irwin door twee ogenschijnlijk tegenstrijdige dingen: over seks zijn de Amerikanen preutser en behoudender dan Europeanen, maar tegelijkertijd leven zij juist in het voorbeeldland van vrijheid en democratie. “De mensen voelen zich al 200 jaar vrijer dan alle anderen. In Nederland zaten de mensen tot de jaren zestig nog strak opgedeeld in hokjes, waar ze precies volgden wat hun leiders zeiden. Terwijl de Amerikanen juist een lange traditie hebben van alles willen weten en alles willen zeggen. Ze zijn veel verbaler dan Nederlanders.”

De mate van openheid is volgens hem dan ook het grootste verschil tussen Nederland en zijn geboorteland. “Nederland is een land van geheimen. Als ik hier op de universiteit in een sollicitatiecommissie zit, wordt me bezworen dat ik niemand mag vertellen wie de kandidaten zijn. Journalisten schrijven tijdens een kabinetsformatie bepaalde dingen die ze weten niet op, omdat ze dan in de toekomst hun bron kwijt zijn. Verdachten van misdrijven worden hier altijd met initialen genoemd, terwijl in Amerika hun namen en foto's gewoon in de krant komen.”

In de zaak-Clinton vindt hij de Amerikaanse openheid nu echter wel ver doorgeschoten. “Wat ik het allervreemdst aan de zaak van Paula Jones vindt, is dat Monica Lewinsky en enkele andere vrouwen voor de rechter onder ede hebben moeten verklaren of ze ooit een relatie met Clinton hebben gehad. Dat is toch idioot? Ik kan me moeilijk voorstellen dat een rechter in Nederland zo ver zou gaan.”

Overigens vindt Irwin dat we de culturele verschillen tussen de nuchtere Nederlanders en de opgewonden Amerikanen ook niet moeten overdrijven. “Je ziet immers hoe Nederland nu eveneens smult van de affaire-Clinton. En je kunt de zaak bovendien niet echt vergelijken met een affaire van iemand als Lubbers. Het verschil is dat de Amerikaanse president ook staatshoofd is. En dus het symbool van het land. Nederlanders zijn om die reden wel geïnteresseerd in wat Willem-Alexander in zijn privé-leven doet. Affaires in koningshuizen halen altijd de Nederlandse pers.”