Oud-burgemeester Lissabon gooit hoogste ogen voor presidentschap

LISSABON (AP, AFP) - Eén ronde zal er slechts nodig zijn om, morgen, een nieuwe president van Portugal te kiezen. Nadat deze week twee linkse kandidaten zich terugtrokken, gaat de strijd tussen de centrum-rechtse kandidaat Aníbal Cavaco Silva en de sociaal-democraat Jorge Sampaio. De laatste lijkt de beste kaarten te hebben.

Volgens de laatste opinipeilingen ligt Sampaio ongeveer tien procent voor op zijn tegenkandidaat. Aanvankelijk leek een tweede ronde zeker, omdat er vier kandidaten in het veld waren en de wet voorschrijft dat de nieuwe president minsten vijftig procent van de stemmen moet halen.

Maar maandag trok de communistische kandidaat Jerónimo da Sousa zich terug en woensdag gaf ook Alberto Matos, een andere vertegenwoordiger van extreem-links, er de brui aan. Elk had hooguit tien procent van de stemmen kunnen aantrekken en daarmee de uitslag slechts verlegd naar een tweede ronde. Ze adviseerden hun aanhang op Sampaio te stemmen.

Anjerrevolutie

Als de voormalige burgemeester van Lissabon inderdaad wint, zou het voor het eerst in 22 jaar Portugese democratie zijn dat regering èn president van dezelfde partij komen. Sinds in 1974 de Anjerrevolutie een einde maakte aan de militaire dictatuur, hebben de kiezers de president blijkbaar altijd gezien als politiek tegenwicht van de regering door elke keer de kandidaat te kiezen van de partij die de vorige algemene verkiezingen verloren had. Het presidentschap is in Portugal aanzienlijk meer dan een ceremoniële functie.

In oktober wonnen de sociaal-democraten na tien jaar weer. Mario Soares, die zich altijd 'president van alle Portugezen' noemde en die nu na twee termijnen niet meer herkozen kan worden, hield de politiek al die tijd in balans door sommige wetten met een veto te treffen of door de centrum-rechtse regering te waarschuwen voor misbruik van haar absolute meerderheid in het parlement. De nieuwe regering van premier Antonio Guterres komt vier zetels tekort voor een absolute meerderheid. Een president van de eigen partij zou het dan gemakkelijker kunnen maken om het ambitieuze plan voor sociale hervormingen van de partij uit te voeren.

Erg inhoudelijk is de campagne niet geweest, de twee overgebleven kandidaten probeerden zich vooral te profileren op hun persoonlijke kwaliteiten. Pas de laatste dagen kwam de politieke retoriek duidelijk naar voren. “Vandaag, vrienden, sta ik hier tegenover al deze jonge Portugezen om 'ja' tegen de toekomst te zeggen”, riep Sampaio donderdagavond tegen een juichende menigte in de eeuwenoude universiteitsstad Coimbra.

Hij beloofde te strijden tegen de verarming van de bevolking en de hoge werkloosheid. Zijn partij is nog steeds een echte partij voor arbeiders en linkse intellectuelen. “We hebben indrukwekkende manifestaties gezien van de eenvoudige man in de straat, die ons duidelijk vertelde wie hij als president wilde, en vooral ook wie hij níet als president wil.” En op het laatste scandeerde de menigte natuurlijk zelf wel een antwoord: “Cavaco, Cavaco!”

Tegenkandidaat Cavaco da Silva was de afgelopen tien jaar premier. Dat maakt hem volgens zijn aanhangers juist geschikt voor het presidentschap, omdat hij alle problemen van het land op de top van zijn duim kan uittekenen.

Maar zijn tegenstanders zien dat juist geheel van de andere kant: de afgelopen jaren hebben volgens hen bewezen dat Cavaco de problemen van het land absoluut niet aan kan. Portugal heeft de afgelopen jaren te kampen gehad met een flinke economische recessie en ondanks harde bezuinigingen is daar weinig verbetering in gekomen. De stijve technocraat heeft zich daarmee verder vervreemd van de lagere inkomens.

In een poging dat geschonden imago weer wat op te vijzelen kreeg hij van zijn adviseurs de opdracht zijn houding wat te versoepelen en zijn ijzeren blik te laten smelten. Dat leverde voor de Portugese tv-kijkers bizarre beelden op van een zingende ex-premier die zich door een groepje rappers laat begeleiden, of van een Cavaco die zich voor de camera's stort in een hartstochtelijke omhelzing met zijn echtgenote. Geen van beide opnames kwam erg natuurlijk over.