De psychiater valt van zijn voetstuk

'Opgenomen', zes maal wekelijks vanaf aanstaande donderdag, 21.00-22.00 uur, Ned. 3.

In de serie worden de mogelijkheden, onmogelijkheden, grenzen en perspectieven van het vakgebied besproken. Dit gebeurt door verhalen van patiënten en discussies met artsen. De eerste aflevering, donderdag, van 'Opgenomen' gaat over kinderpsychiatrie. Witteman spreekt daarin met de Leidse hoogleraar en psychiater Treffers.

Al in de eerste vijf minuten zet deze de scepsis ten aanzien van zijn werk neer. “Het is lang niet altijd een kwestie van beter maken”, zegt hij voorzichtig. “Toen ik begon waren de verwachtingen hoog gespannen, maar we zijn op dit moment absoluut niet juichend over de resultaten.”

Het voorzichtige optimisme overheerst in 'Opgenomen', terwijl de serie ook een helder beeld geeft van wat je kunt verwachten in de hedendaagse carrousel van de zielenknijperij.

Voorbij is het beeld van de sofa met patiënt, met de arts in een dure fauteuil ernaast. En achterhaald zijn ook de rijen pillen, die vooral de welstand van de farmaceutische industrie bevorderden. Wat volgde was de tijd van de zogenaamde anti-psychiatrie, waarin niet de mens, maar de opvatting over een zieke samenleving allesoverheersend werd.

Over de huidige stand van de psychiatrie in Nederland zijn twee opmerkingen te maken. De eerste is een sombere, namelijk de constatering dat de wetenschap maar weinig zieke mensen ècht kan genezen. De tweede is optimistischer: symptomen van geestesziekten worden steeds beter herkend en kunnen in de meeste gevallen behandeld worden.

Moderne psychiatrie is grijpbaarder geworden, en van 'kunst' tot 'kunde' gepromoveerd; psychiatrische ziektebeelden zijn genetisch bepaald en worden, wereldwijd, vrij eenduidig behandeld. Artsen stellen daarom ook steeds minder vaak vragen over de jeugd, de periode die lang beschouwd werd als de tijd die beslissend was voor de eventuele latere stoornissen in iemands hersenpan. Daarmee is de zoektocht naar de kille moeder, dan wel de dominante vader (of omgedraaid) passé.

'Opgenomen' omvat zes delen, die werden opgenomen in de voormalige psychiatrische inrichting 'De Jelgersmakliniek' in Oegstgeest. De andere vijf afleveringen gaan over trauma's, pillen, ter beschikking stelling (tbs), ambulante zorg en ouderen. Bij tbs gaat het om vragen als: Is zware criminaliteit altijd terug te voeren op een psychiatrische stoornis? En ook: Hoort een niet te genezen tbs-patiënt wel in een kliniek thuis? De serie wordt afgesloten met een aflevering over ambulante zorg en ouderen.

Een van de meest uitgesproken artsen die Witteman in 'Opgenomen' spreekt is de Utrechtse hoogleraar Kahn, in de aflevering over pillen. “In het verleden leek de psychiatrie op een sekte met rituelen, waar je als buitenstaander geen inzicht in kreeg”, zegt Kahn. “Dat elitaire, onaantastbare is verdwenen. De psychiater is van zijn voetstuk gevallen en wat mij betreft is dat goed.”

De hoogleraar pleit voor hogere kwaliteitsnormen. Even later vergelijkt hij die met de Bovag-keuring voor auto's. Inclusief een stickertje op de voorruit, zodat je weet wat je verwachten kunt.