'De dagen van 50 zetels komen nooit meer terug'

Een andere partij had er eigenlijk het patent op, maar die is er niet meer om bezwaar te maken en dus: het is onmiskenbaar gestaald kader wat daar in Zoetermeer om half acht op de bank naar de verkiezingsuitzending kijkt. Mevrouw Hannie van Leeuwen (72), van 1966 tot 1978 Tweede-Kamerlid voor ARP en CDA (waar ze de bijnaam Straaljager Hannie kreeg), nu Eerste-Kamerlid voor het CDA, verwerkt om de tien minuten een van diep komende hoestbui.

“Ik heb flink meegedaan met de campagne. Ben naar alle grote bijeenkomsten in Zuid-Holland geweest, meegeweest met folderen, gisteren naar de afsluiting in Delft... daar moet ik die griep bij hebben opgelopen; dit is het staartje. ”

Dus vanavond maar niet naar Pulchri...

“Als het minder dan 34 zetels worden moet het toch wel, vind ik. Dat moet ik morele ondersteuning bieden. De peilingen zeiden gisteren 28 tot 33, meest waarschijnlijke uitslag 29. Met 34 ben ik dik tevreden, het mooiste zou 35 zijn. Tenslotte is de campagne heel goed geweest, de partij is er bovenop, hierna kunnen we gaan denken aan herstel richting Statenverkiezingen, en het Europees Parlement natuurlijk.”

Waaraan ziet u dat de partij er bovenop is?

“Dat zie ik aan ons kader. Ik hoor het in het land. Ik doe veel spreekbeurten, niet alleen voor de partij, maar ook voor de ouderenbonden bijvoorbeeld. En daar hoor ik telkens: ons kader heeft er zin in.”

Het was volgens velen een saaie campagne deze keer

“Dat is zo. Ik heb het nog niet vaak meegemaakt dat tijdens de campagne alles al zó vastlag. En ik heb Bolkestein maar een of twee keer in debat horen gaan met Kok. Dinsdag bijvoorbeeld wel, bij het lijsttrekkersdebat. En dán zie je ook een wereld van verschil!”

“Het was een heel saaie campagne, een overvoerde campagne ook. Noch de schrijvende pers, noch de televisie hebben terughoudendheid in acht genomen, iedere dag was er wel een debat en ik heb wel twintig keer hetzelfde gehoord. Jullie wedijveren allemaal in analyses en vulling.”

“Wat Trouw deed vond ik wel heel leuk, met die lijstjes op de verkiezingspagina met Hansen en Wimmen in de politiek. Maar verder moet ik eigenlijk eens met jullie hoofdredacteur praten, want het lijkt wel alsof wij niks goeds kunnen doen en dat lijkt me een verkeerde zaak.”

“Want jullie kunnen mensen maken en breken! Die serie in jullie wetenschapsbijlage, over gelaatsuitdrukkingen, die vond ik wel zo hard - of dat nou had gemoeten ?

Mensen zullen een lijsttrekker toch op dat soort dingen beoordelen.

“Ja... vond je nou niet dat Borst het bij het debat toch goed deed?”

Ze was wat stilletjes...

“Maar de mensen zijn het gekissebis ook zat. Zij probeerde de echte vragen aan de orde te stellen, niet alsmaar anderen vliegen af te vangen.”

Dat is toch de helft van het politieke werk?

“Ik heb altijd getracht dat te voorkomen. Je moet het hebben van je eigen verhaal.”

Borst had in dat debat niet mee dat ze vrouw was

“Wat zeg je me nou, wat ouderwets! O, je bedoelt dat ze wel tegen die mannen op moet kunnen. Ja, ik zou wat harder zijn geweest. Ik heb in het Schaduwkabinet gezeten tijdens mijn Kamerlidmaatschap, daar liet ik niet over me lopen. Wat heeft hij trouwens een mooie kop he?

Bolkestein??

“Nee, je zit te schrijven, je loopt alweer achter. Ze lieten Kok even zien.”

Ja, zeker. De Hoop Scheffer heeft die niet he?

Starende blik. “Daar laat ik me niet over uit.”

Het is acht uur, de eerste prognose. Een recordwinst voor de PvdA, voor het CDA zijn er nog 29 zetels over.

“Alle... - dat woord zetten we toch niet in de krant he?, dat is niet nodig. Maar dat is verschrikkelijk. Verschrikkelijk. Twaalf voor D66, dat is in de schemerzone. Twaalf voor GroenLinks valt toch ook tegen.”

De camera's doen een rondje tweede mannen en vrouwen op de verzamelplaatsen van de verschillende partijen. Blije sociaaldemocraten. Blije liberalen. Blije GroenLinksers.

“Waar blijft het CDA nou?”

De eerste uitslagen: Renswoude, Warmond. Forse verliezen voor het CDA. “Het zet door op het platteland, zie je dat.”

“Tja, wat is de oorzaak: als jongeren niet heel bewust kiezen voor christelijke organisaties en voor een christelijke partij, wat zou hen dan anders kunnen overtuigen dan het programma? De partij heeft geprobeerd de christelijke beginselen te verwoorden. De vraag is: slaat dat nog aan?”

Dat klinkt heel pessimistisch.

“Ik sluit niet uit dat we nog weer wat opkrabbelen. Maar de dagen van 50, 54 zetels komen nooit meer terug, daar moet je reëel over zijn. Neem nu die actie tegen de 24-uurseconomie, de actie van de kerken. Voor Amnesty moesten er drieëneenhalf miljoen handtekeningen komen, en die kwamen er. En hoeveel hebben de kerken er? Het stond een poosje geleden op 350 000. Er gaan een miljoen mensen elke week naar de kerk, maar die staan toch niet allemaal in de rij kennelijk.”

Op de televisie is eindelijk voorzitter Hans Helgers te zien: brons is ook mooi, zegt hij dapper. De verslaggever meldt dat volgens de aanwezige CDA-jongeren het nu allemaal heel anders moet.

“Ik moet er wel naar toe, ik moet bij die jongeren zijn. Kwart voor negen komt er een nieuwe prognose, daar wachten we nog even op. Misschien krijgen we er dertig. Min vijf zetels nu... dat is vijftien procent eraf, dat is veel hoor. Maar ik kan geen andere reden vinden.”

“We hadden echt een goede campagne. Misschien dat we als oppositiepartij nog niet zo uit de verf zijn gekomen... Maar wat er nu zo anders moet. Hier, de kandidatenlijst: veertien nieuwe, vijftien oude Kamerleden. Dat is heel veel vernieuwing al.”

Kwart voor negen, de nieuwe prognose. Hoopvol buigt ze zich naar de televisie: een zetel minder voor de PvdA, een minder voor het CDA. 28. “Dat vind ik desastreus.”

Naar Pulchri. “Ik stap straks wel even naar Jaap en Hans toe. Volgende week moeten we er met hernieuwde moed tegenaan.”