Technolease: opwinding al weer stukken minder

Van onze parlementsredactie DEN HAAG - De opschudding in Den Haag is groot, maar vooralsnog ook de verwarring over de technolease-constructie waarmee de Rabobank in 1993 en '94 Philips en Fokker financieel uit de brand hielp.

Volgens een reconstructie vorige week in NRC Handelsblad is de toenmalige staatssecretaris van financiën, de CDA'er Van Amelsvoort, onder zware politieke druk van premier Lubbers akkoord gegaan met de deal waarbij de Rabobank in tien jaar tijd voor een bedrag van bijna vijf miljard gulden (2,8 miljard voor Philips, 2,1 miljard voor Fokker) technische know-how van Philips en Fokker overnam. Volgens de reconstructie betaalde de bank aan Philips in '93 direct een bedrag van 680 miljoen gulden en in '94 aan Fokker 411 miljoen. De rest van de genoemde miljarden-bedragen worden in de resterende negen jaar overgemaakt.

Philips en Fokker huren de kennis van de Rabobank terug. De Rabobank mag de 2,8 miljard voor Philips en de 2,1 miljard voor Fokker in tien jaar afschrijven van de winstbelasting. Dat zou resulteren in een belastingvoordeel voor de bank van in totaal 1,8 miljard gulden.

Volgens de Rabobank is het voordeel stukken minder groot, namelijk hooguit 150 miljoen gulden. De bank stelt dat met hetzelfde geld een veel hoger rendement had kunnen worden behaald door het op een andere manier te gebruiken. De fiscus schiet er volgens de Rabobank ook niet bij in. Rabobank heeft de fiscaal compensabele verliezen van Philips en Fokker overgenomen. Zij waren niet in staat hun geleden verliezen van de winst af te trekken - domweg omdat ze geen winst maakten -, de Rabobank wel.

De opschudding is er niet minder om. De Kamer is destijds weliswaar vertrouwelijk op de hoogte gesteld van de transacties, maar niet van de vermeende enorme omvang daarvan. De toenmalige minister De Vries van sociale zaken verzette zich in '94 fel tegen de bedachte constructie voor Fokker. Het voordeel voor de Rabobank zou 'abnormaal' groot zijn. In een briefje aan Lubbers waarschuwde De Vries dat de Kamer door het kabinet 'bewust essentiële informatie' werd onthouden met alle gevolgen vandien voor 'het aanzien' van de politiek'.

In een eerder stadium had de belastingdienst, waarvoor Van Amelsvoort verantwoordelijk was, al tot drie maal toe bezwaren aangetekend tegen de techno-lease-constructie. Uiteindelijk gingen zowel Van Amelsvoort als De Vries in het geval van Fokker onder grote druk van Lubbers door de knieën. Voor Van Amelsvoort telde daarbij zwaar dat zijn baas, minister van financiën Kok, ook akkoord ging. De huidige premier, die in '94 wel wat anders aan zijn hoofd had (verkiezingen, de kabinetsformatie), had zich voortdurend afzijdig gehouden van de zaak.

Als het door NRC Handelsblad gepresenteerde beeld klopt, dan zou Kok - als toenmalig eerst verantwoordelijke - in principe in grote problemen moeten komen. De Kamer 'bewust essentiële informatie' onthouden is niet niks. D66-Kamerlid Ybema bevestigt dat er een grote discrepantie bestaat tussen de vertrouwelijke informatie die de Kamer destijds kreeg en de 'feiten' van nu.

Toch duidt alles er op dat de regeringspartijen en de grootste oppositiepartij, het CDA, niet van plan zijn de zaak erg op te spelen. Het belang van PvdA en CDA daarbij is duidelijk: het waren immers hun bewindslieden die destijds verantwoordelijk waren. Voor het CDA hoeft een nader onderzoek eigenlijk helemaal niet. De PvdA pleit samen met D66 voor een onderzoek door de Rekenkamer. Ybema, voorzitter van de Kamercommissie van financiën, wil vanochtend nog voor de Kamer plenair bijeen komt alle partijen zover zien te krijgen dat de Rekenkamer om een nieuw onderzoek wordt gevraagd. En passant zou zo ook kunnen worden vermeden dat fracties op de solo-toer gaan.

De VVD-fractie zal zich neerleggen bij een onderzoek door de Rekenkamer. Maar eigenlijk pleit deze partij samen met GroenLinks voor een parlementair onderzoek. VVD-Kamerlid Van Rey ziet de zaak vooral als een, waarbij een 'kliek' van CDA'ers elkaar het balletje toespeelde: premier Lubbers, minister Andriessen en Rabo-topman Wijffels, prominent CDA'er. Maar gevraagd wat de gevolgen voor Kok moeten zijn, als de aangedragen feiten kloppen, stelt de VVD'er: “De CDA'er Van Amelsvoort was de eerst-verantwoorwoordelijke, niet Kok.” Het is wel duidelijk: de huidige premier mag niet hangen.