Democratie faalt bij het oplossen van wereldproblemen

Kort voor de jaarwisseling bespraken Wouter van Dieren, Henk van Zon, Hans Opschoor en Jan de Boer, de vaste 'columnisten' van het VPRO-radioprogramma over het milieu 'De omgeving', tijdens een speciaal daartoe aangericht diner de toekomst. Onder andere Jan de Boers bijdrage maakte heftige discussies los. Hoe die verliepen is vanmorgen op Radio 5 te beluisteren van 10.02 tot 10.40 uur. Hier een samenvatting van Jan de Boers tafelrede.

Wat moet er in ieder geval gebeuren?

In de eerste plaats moet de groei van de wereldbevolking afgeremd worden. Het Chinese beleid - één kind per gezin - moet wereldwijd worden ingevoerd en vrijwillige kinderloosheid moet worden beloond.

Ten tweede moet er op wereldschaal een inkomensherverdeling doorgevoerd worden waardoor gegarandeerd wordt dat een ieder al naar gelang de specifieke situatie in dat gebied een menswaardig bestaan heeft.

Wetende dat de relatie tussen bevolkingsgroei en milieu(on)mogelijkheden inhoudt dat onze kinderen, kindskinderen over hooguit dertig jaar niet meer kunnen en mogen gebruiken dan één twintigste van ons verbruik van energie en grondstoffen, moet - dat is het derde punt - al ons technologisch vernuft en innovatief vermogen daarop worden gericht. Zo zal onder meer menselijke mobiliteit af moeten nemen en zullen autarkische systemen moeten worden ontwikkeld.

Ten vierde zal overgeschakeld moeten worden op hoofdzakelijk vegetarisch voedsel. De produktie van een kilo vlees kost immers een veelvoud aan plantaardig voedsel, waardoor landbouwgrond afneemt en de kans op voedseltekorten en hongersnood toeneemt.

Ten slotte zullen er op wereldschaal emigratie-immigratieprocessen gestart moeten worden, ook weer met het oog op de relatie bevolkingsdruk en de (on)mogelijkheden van het milieu.

Al deze maatregelen, die de ramp waar wij met volle kracht op afkoersen en die in feite zich al aan het voltrekken is, voorzover en zoveel mogelijk moeten inperken, hangen onlosmakelijk samen en zullen ook als zodanig gerealiseerd moeten worden. Wij hebben geen tijd te verliezen en moeten daarbij beseffen dat deze hardhandige bijsturing veel individueel en collectief leed zal veroorzaken. Er is echter geen alternatief.

Het integraal door- en uitvoeren van dit pakket maatregelen gaat helaas niet samen met door traagheid gekenmerkte democratische regeringsvormen. Wil onze beschaving overleven, dan zullen wij deze bevoegdheden moeten overdragen aan een wereldorgaan dat slagvaardig en dictatoriaal op kan treden. De democratie zal alleen binnen dit kader op nationaal en lokaal niveau een plaats moeten en kunnen behouden en krijgen ter waarborging van de rechten van de mens. Wij zijn in oorlog met onszelf en deze absolute noodsituatie is de legitimering van deze gezagsoverdracht.

Wie denkt dat hier een doemdenker spreekt, moet zich realiseren dat per jaar zeven procent van het wereldlandbouwareaal verloren gaat, dat bodem-, lucht- en waterverontreiniging kleinere oogsten veroorzaken en menselijke gezondheid aantasten, dat de zoetwatervoorraad kleiner wordt, dat zeeën steeds verder overbevist worden. Klimatologische veranderingen, door menselijke activiteiten ingezet, zullen wereldwijde rampen veroorzaken. Al was het

alleen maar doordat de langzame biologische evolutieprocessen het menselijk ingrijpen niet kunnen bijbenen.

Schaarser wordende grondstoffen, energiebronnen, landbouwgrond en zoetwatervoorraden zullen de komende decennia tot zware strijd leiden. Dichtbevolkte landen als Pakistan, India en China ontwikkelen zich niet voor niets tot atoommogendheden. En net zoals water altijd naar het laagste punt stroomt, is er ook voor mensen een algemene wet: wie het steeds slechter krijgt op de plek waar hij woont, gaat naar waar het beter is. Wereldwijd zullen wij zo geconfronteerd worden met volksverhuizingen in een omvang als de volksverhuizingen tijdens de val van het Westromeinse Rijk. Er zal onbeschrijflijk veel leed zijn en met ons geweldig vernietigingsvermogen zullen er dan alleen verliezers zijn.

Er is weinig reden tot optimisme. Nationale staten, politiek en maatschappelijk geblokkeerd door kortzichtig eigenbelang, kunnen kennelijk de moed niet opbrengen vrijwillig samen de geweldige problemen van overbevolking, verstedelijking, oorlog en vrede en van het milieu te lijf te gaan, laat staan dat zij de moed hebben dit dictatoriale wereldorgaan in het leven te roepen. Iedereen blijft zo op de ander wachten tot het definitief te laat is. De elite neemt haar verantwoordelijkheid niet langer en laat ons geloven dat zij met marginale - overigens wel wenselijke - milieumaatregelen als gescheiden afvalinzameling de problemen onder controle heeft.

Wij zien onze beschaving kennelijk als de Titanic, het schip dat niet kon zinken. Echter de Titanic verging en onze beschaving dreigt als zoveel vroegere beschavingen ten onder te gaan. Maar ook als wij naar onze mening geen kans meer zouden hebben, laten wij die dan toch met beide handen grijpen. Immers zoals bij elk spel waarvan de uitslag zowel van geluk als van vaardigheid afhangt, moeten wij ook in het leven op slechte kansen reageren door ons nog meer in te spannen.

Moreel zijn wij dit aan onze kinderen en kindskinderen verplicht.