Vrouwen werven voor beter imago

DEN HAAG - Hoe krijg je het bedrijfsleven dat de laatste tijd weinig meer doet om de positie van vrouwen te verbeteren, zo ver dat het zich wèl inzet voor vrouwelijke werknemers? Volgens minister Melkert werkt bij ondernemers vrijwilligheid beter dan afdwingen: topmanagers moeten het gevoel krijgen dat hun bedrijf de boot mist èn dat hun imago als goede ondernemer een fikse deuk oploopt als zij niets doen voor vrouwen.

Het nieuwste voorstel van de minister, een vrijwillige campagne onder Nederlandse topmanagers voor meer vrouwen in het bedrijfsleven, heet Opportunity 2000, net zoals de al langer bestaande Britse evenknie. De Nederlandse campagne Opportunity 2000, die getrokken wordt door Sybilla Dekker, directeur van het Nederlands verbond ondernemers bouwnijverheid èn bekende zakenvrouw, is nu een van de paradepaardjes uit de nieuwe nota 'Emancipatie in uitvoering' van het kabinet. De vaste Kamercommissie voor sociale zaken zal vanavond de emancipatievoornemens van het kabinet bespreken.

De bedoeling van Opportunity 2000 is dat topfiguren uit het bedrijfsleven, maar ook uit departementen, gemeenten en universiteiten vrijwillig èn openlijk hun steun betogen aan het streven naar meer vrouwen (ook in hogere functies) in hun bedrijf. Als één - belangrijk en invloedrijk - schaap over de dam is, zullen er meer (ondernemers) volgen, zo bleek uit de positieve ervaringen met de campagne in Engeland. Want als een belangrijk iemand zegt dat vrouwvriendelijk personeelsbeleid wel degelijk zin heeft, dan doorbreekt dat het negatief imago wat nu in het bedrijfsleven kleeft aan extra aandacht voor vrouwen. Melkert wees vorige week in een brief de Tweede Kamer op Opportunity 2000, omdat het - volgens onderzoek in opdracht van zijn ministerie - weinig zin meer heeft om positieve actie voor vrouwen in bedrijven af te dwingen. Volgens Melkert is het woord 'positieve actiebeleid' verouderd en achterhaald en roept het zelfs weerstanden op die de tegenstellingen tussen vrouwen en mannen eerder groter dan kleiner maken.

Het moet daarom anders volgens de minister. Vrijwillig. Melkert heeft daarom kortgeleden samen met collega Wijers (economische zaken) gesproken met onder anderen vice-voorzitter Blankert van VNO/NCW om steun voor Opportunity 2000 te werven. Daarnaast heeft zijn directeur emancipatiezaken, I. Brouwer, volgens haar woordvoerster “allerlei bemoedigende contacten gehad met topmensen van internationale bedrijven in Nederland.” Op bijeenkomsten verwijzen Melkert en Brouwer al sinds afgelopen zomer naar Opportunity 2000 als hèt voorbeeld hoe het nieuwe emancipatiebeleid vorm moet krijgen: in brede allianties met het (invloedrijke) bedrijfsleven.

Toch zat er de laatste maanden weinig schot in Opportunity 2000. De stichting Maatschappij en onderneming was volgens directeur W. de Ridder in oktober benaderd of ze het secretariaat wilde doen voor de nieuwe campagne, maar heeft vervolgens niets meer gehoord, aldus De Ridder gisteren. Desgevraagd zei Sybilla Dekker gisteren dat pas volgende week een praktische plan van aanpak wordt bedacht.

Bij VNO/NCW, een belangrijke partner in de campagne, wordt ook nu pas echt nagedacht over steun aan de campagne. Volgens woordvoerder Van Kesteren “vindt VNO/NCW Opportunity 2000 in principe een goede zaak. Maar we moeten ons beraden hòe we mee doen. Onze leden-ondernemers hebben immers ook al inspanningsverplichtingen ten opzichte van allochtonen. De positie van vrouwen in ondernemingen is daarentegen de afgelopen jaren sterk verbeterd. We staan achter de filosofie van meer vrouwen in bedrijven, maar we doen zeker niet mee aan streefcijfers en willen er ook niet op afgerekend worden.”

Grote bedrijven, zoals Ahold, Akzo, en Unilever hebben volgens hun woordvoerders nog nooit van Opportunity 2000 gehoord. Bij Unilever gaat het volgens de woordvoerder goed met vrouwen en is geen extra zetje nodig. Bij ABN/AMRO heeft men wel gehoord van de campagne en “nog geen standpunt” en bij de ING-bank “zullen we, als we gevraagd worden, zeer serieus overwegen om mee te doen.”

De nieuwe campagne heeft een negen jaar oude voorloper in Nederland. Uitdaging 2000 is een netwerk van zo'n 120 organisaties en een dertigtal bedrijven (waaronder KPN, ING, ABN Amro, ITT, Dow Chemical, Ahold, universiteiten en non-profit-organisaties). Het belangrijkste verschil met Opportunity 2000 is dat niet de top maar de personeelsfunctionarissen in het netwerk zitten. Initiatiefneemster van Uitdaging 2000, Attie de Jong van het organisatieadviesbureau De Jong-Van Doorne Huiskens dat ondermeer gespecialiseerd is op het terrein vrouw en werk, is niet onverdeeld blij met de nieuwe campagne van het kabinet. Zij was immers diegene die twee jaar geleden stukken over de Britse ervaringen met Opportunity 2000 naar Nederland had gehaald en ingebracht bij de overheid.

De Jong begrijpt niet waarom er in de voorbereidingen voor Opportunity 2000 geen enkele link wordt gelegd met Uitdaging 2000, het al zo lang bestaande netwerk. “Je hebt in eerste instantie de topmensen nodig om de benodigde publiciteit te behalen voor de nieuwe campagne, dat is zeker waar”, aldus De Jong, “maar uiteindelijk zullen het ook bij Opportunity 2000 de personeelsmensen zijn die het netwerk draaiende houden. Ik snap niet waarom ze geen gebruik willen maken van onze ervaringen.”

Zij denkt dat het nog niet gemakkelijk zal zijn om Opportunity 2000 van de grond te tillen. In Nederland, en tegenwoordig ook in Groot-Brittannië, heerst immers geen tekort op de arbeidsmarkt, waardoor bedrijven niet echt hun best hoeven te doen om vrouwen in dienst te nemen of te houden. “Bedrijven hebben een ruim aanbod, ook wat betreft goed geschoolde werknemers, om uit te putten. Als ze niet willen, hoeven ze zich niet in te spannen voor vrouwen. Opportunity 2000 is afhankelijk van het feit dat bedrijven puur vanwege een positief imago bereid zijn meer vrouwen in dienst te nemen. In Engeland ging dat wat natuurlijker, omdat het initiatief voor Opportunity 2000 kwam van het bedrijfsleven zelf.”

Len Rempt-Halmans, oud-Kamerlid voor de VVD, is voorzitter van Uitdaging 2000 en gelooft ook in Opportunity 2000. Volgens Rempt is het belangrijk dat er heel snel iets gebeurt, “anders bloedt zo'n initiatief snel dood. Het zweeft al te lang op het ministerie.” Ze vindt het treurig dat er een soort concurrentie dreigt tussen extra aandacht voor 'vrouwen' en 'allochtonen'. “Dat is idioot. Vrouwen en allochtonen liggen in elkaars verlengde, het gaat om een andere bedrijfscultuur. Bij Uitdaging 2000 is bijvoorbeeld de Amsterdamse politie aangesloten, die eindelijk door heeft dat ze zich niet kan handhaven met alleen witte mannen.”