'Shake, Rattle & Roll' schetst cultuuromslag na de oorlog

'Shake, Rattle & Roll', zes maandagavonden van 19.30 tot 20.20 op Nederland 3.

Volgens de makers vormde de Amerikaanse popcultuur, die aanvankelijk via de rock 'n roll-films haar weg naar ons land vond, de brug waarover de Amerikaanse droom van luxe goederen en vrije tijd Europa binnendrong. Transistor-radio's, pick ups, jukeboxen, coca cola, sigaretten, maar vooral die wilde muziek en dans waren daarvan de dragers. In plaats van zich te verliezen in een reeks nostalgische plaatjes en concertopnamen hebben de makers zich vooral bemoeid met de ontvangst van deze volslagen nieuwe cultuur. Met het effect dat dit alles had op jongeren van toen.

In deel 1, 'Een arbeider op het podium', ondersteunen fraaie archiefbeelden een reeks interviews met de cultuurmakers en andere getuigen van deze omslag. Journalist Jan Vrijman, die in Vrij Nederland als eerste het fenomeen nozems signaleerde: “Vóór de oorlog werd het leven van jongeren bepaald door volwassen oude mensen in korte broek, de Koos Vorrinks en Baden Powells.”

De jaren vijftig beleefde Vrijman als een sobere, vervelende tijd. “Plots zag ik dat in die grauwe dierentuin hele kleurige vogels kwamen. Dat waren jonge mensen van een hele andere cultuur, ze gingen zich anders kleden en gedragen.”

Het scherpe contrast illustreren de makers met beelden van de Flierefluiters en de Bietenbouwers, totdat opeens Bill Haley, Little Richard en Elvis Presley verschijnen. Dominee Schippers, destijds legerpredikant, herinnert zich: “Ik moest niks van die rock 'n roll hebben. Die stond voor secularisatie, voor een wereld die losstond van God en gebod”. De verzuilde radio, met commentaren van Co de Kloet ('De Vara verbood Johnny Jordaan op de radio, want daarmee kon je de arbeidersklasse niet verheffen'), en de AJC-cultuur, verwoord door André van der Louw, geven een goede indruk van de belevingswereld van toen. Maar vooral de uitwerking op micro-niveau onder arbeiderskinderen wordt fraai geschetst via gesprekken met een bakkerszoon en een fabrieksmeisje. De rol van de dansles, de met zure centen verdiende eigen pick up en de strijd thuis tegen de benauwende seksuele moraal.

Dominee Schippers verwoordt treffend wat er na de komst van Elvis Presley gebeurde: “Voor het eerst veroverde iemand uit het arbeidersmilieu het podium. Het klonk als geschreeuw en lawaai in de oren. Het was burgerlijk fatsoen doorbrekend, wat je toen niet kon accepteren”.

De volgende afleveringen stappen chronologisch door de tijd, eindigend in het escapisme van de jaren tachtig. Zeldzame opnamen, waaronder een nimmer vertoond optreden van The Sex Pistols in Maasbree, bevestigen de zorg en liefde waarmee 'Shake, Rattle & Roll' is samengesteld. Met name de zuur-zuigende interviewtechniek van Frans Bromet ontlokt inhoudelijke en onderhoudende antwoorden.

De serie is overigens niet de eerste die aan dit onderwerp gewijd is. In 1985 al zond de Ikon het vierluik 'Walking back to happiness' uit. Maar 'Shake, Rattle & Roll' is wel de eerste die de invloed van de Amerikaanse jeugdcultuur zo duidelijk in beeld brengt. Jammer is echter dat in latere afleveringen de scherpte op de achtergrond raakt. Zo is deel vijf geheel gewijd aan de punk en wordt de breedte van de popcultuur, waarin andere stromingen zoals disco een plaats hebben veroverd, geheel weggelaten.