Het miljard

Er ligt een miljard op tafel. Wat nu? Het regeerakkoord schrijft voor dat het overschietende geld gebruikt moet worden voor lastenverlichting van de werkende mens. Maar verschillende sectoren zitten te springen om geld.

Keurig volgens het regeerakkoord heeft het kabinet deze week besloten tot extra lastenverlichting voor de werkende Nederlander. Maar niet alleen de oppositiepartijen in de Kamer morren over deze keuze. Ook binnen de PvdA, in werkgeverskringen en vakbeweging gaan voorzichtig kritische stemmen op. Want wordt het miljard op deze manier eigenlijk wel zinvol besteed?

,,Het is een overbodige exercitie nu de arbeidsmarkt overspannen aan het raken is'', stelt CNV-voorzitter Doekle Tersptra. Bouwwerkgevers-voorman en ex-NCW-directeur J. Weitenberg vreest zelfs dat het kabinet hierdoor bijdraagt aan oververhitting van de economie. ,,De spanningen moeten niet verder oplopen. Ik zeg: kabinet, pas op dat het inflatiespook niet wordt ontketend. Dat geld voor lastenverlichting kan veel beter worden besteed.''

Het kabinet voert de lastenverlichting door, omdat het financieringstekort volgend jaar naar verwachting terugloopt tot 0,5 procent. En in het regeerakkord is afgesproken dat zodra het tekort onder de 0,75 procent valt, eventuele meevallers voor de helft aan lastenverlichting mogen worden besteed.

De centrale werkgeversorganisatie VNO-NCW steunt deze gedachtengang en daarmee het kabinetsbeleid nog volop. Directeur Arbeidszaken Van Klaveren: ,,We zijn er blij mee. Zolang er nog zoveel inactieven in Nederland zijn, moeten we doorgaan met dit beleid. De financiële prikkel om aan de slag te gaan moet groter worden. En met die oververhitting van de arbeidsmarkt valt het wel mee.''

Maar niet alle werkgevers denken daar zo over. Weitenberg vindt dat de politiek zo langzamerhand ook eens aan andere zaken moet denken waar de samenleving belang aan hecht. ,,De afgelopen vijftien jaar was het hard nodig de economie en de overheidsfinanciën op orde te krijgen. Maar politiek is meer dan alleen economie en geld. Ik mis durf bij de politiek en een visie op de behoeftes in de samenleving.'' Die behoeftes zijn ook volgens hem betere voorzieningen in het onderwijs, veiligheid en gezondheidszorg. De miljard gulden die nu te besteden is, kan het kabinet veel beter benutten voor verdere terugdringing van het financieringstekort, zodat straks in 2001 extra geld is voor de grote belastingherziening. Weitenberg: ,,In ieder geval nu niet gebruiken voor verdere lastenverlaging. Dat wakkert de spanningen op de arbeidsmarkt aan.''

CNV-voorzitter Terpstra wijst erop dat de regering mooie woorden heeft, maar die niet in daden omzet: ,,Het kabinet riep vlak voor de vakantie nog dat het de sociale cohesie wilde gaan bevorderen. Maar de eerste kans om dat te doen, laat ze liggen.''

Evenals de oppositiepartijen CDA en GroenLinks vindt het CNV dat het kabinet ook een verkeerde keuze maakt door juist de kloof tussen werkenden en niet-werkenden te vergroten. CNV-voorzitter Terpstra: ,,De minima zijn al zolang achtergebleven, dààr had wel eens wat extra's naartoe gemogen. De werkenden krijgen toch al steeds meer. En de vraag is of je überhaupt nog het huidige bestand aan werklozen verder kunt verlagen.''

Maar juist door de lastenverlichting hoopt het kabinet de beproefde methode van de afgelopen jaren te continueren. De werkloosheid in Nederland ging daarmee namelijk omlaag. De nog steeds bijna 1,5 miljoen inactieven (werklozen en arbeidsongeschikten) in Nederland worden geprikkeld te gaan werken, omdat hun inkomen achterblijft bij de werkenden. Bijkomend voordeel, zo verwacht de regering, is dat de vakbonden komend seizoen hun looneisen opnieuw matigen. En dat zal weer bijdragen aan de groei van de werkgelegenheid.

Maar of deze redenering standhoudt, wordt steeds meer betwijfeld. De economie blijft tegen de verwachting in groeien, in het tweede kwartaal met 3,2 procent. Ook de werkloosheid zal dit jaar teruglopen tot 295 000, een laagterecord in twintig jaar. Zal de werkloosheid eigenlijk nog veel verder teruglopen? Tussen de ministeries van financiën en sociale zaken verschillen de meningen. Financiën betwijfelt of de werkloosheid nog veel verder kan dalen dan 300 000. Ook is het niet zeker of loonmatiging nog wel voldoende bijdraagt aan substantiële groei van de werkgelegenheid. Bedrijven kunnen de financiële ruimte die door loonmatiging ontstaat immers ook gebruiken voor investeringen die helemaal geen nieuw werk opleveren.

Sociale Zaken blijft echter heilig geloven in het aloude recept, zich gesteund wetend door een recent rapport van het Centraal Planbureau. Het CPB stelde daarin dat de enige manier om werkloosheid te bestrijden nog is lastenverlichting en loonmatiging. En aangezien de lastenverlichting vastligt in het regeerakkoord, heeft Sociale Zaken het pleit gewonnen.

CNV-voorzitter Terpstra vindt de wens tot loonmatiging inmiddels een van realiteitszin gespeende redenering: ,,Wij kunnen onze looneisen wel matigen, maar we worden door de praktijk ingehaald. Steeds meer werkgevers besluiten zelf werknemers extraatjes of periodieken te geven. Ze willen werknemers lokken of behouden, omdat het moeilijker wordt personeel te vinden.'' Ook Weitenberg van VG-Bouw constateert deze ontwikkeling. ,,Werkgevers kapen werknemers van elkaar weg. De lonen stijgen en dat betekent dat de inflatie verder toeneemt.''

Ook binnen de PvdA wordt steeds vaker gezegd dat het kabinet straks in de Kamer nog wel een wensenlijstje van de partij tegemoet kan zien. Fractievoorzitter Melkert gaf daarvoor al het eerste signaal: hij stelde pal voor de zomer dat het nu zo goed gaat met Nederland dat het tijd wordt om weer eens te investeren in collectieve voorzieningen. En op onderwijs, veiligheid en gezondheidszorg hebben de diverse PvdA-ers nog wel wat wensen.

Maar de partij heeft voor deze koers een slechte aan partijvoorman en oud-minister van financiën, premier Kok. Die zal hard op de rem trappen bij al te veel bestedingssplannen. Het gaat weliswaar goed met de economie en het financieringstekort nadert het nulpunt. Maar er is nog een ander financieel probleem dat moet worden opgelost: de staatsschuld. Die zorgt ervoor dat Nederland jaarlijks veertig miljard gulden aan rente betaalt. Kok gaf vorig jaar in de regeringsverklaring al aan dat hij erop gaat aansturen dat de overheid straks de staatsschuld aanpakt. ,,De almaar terugkerende reductienoodzaak heeft dan een nieuwe gedaante gekregen'', zo verklaarde Kok voor het parlement zuinigjes.