Anti-abortusbrief van paus wekt beroering in Duitsland

Van onze correspondent BERLIJN - Binnen de rooms-katholieke kerk in Duitsland en onder christelijke politici uit vrijwel alle politieke partijen is grote beroering ontstaan over een brief van paus Johannes Paulus II waarin deze katholieken oproept niet langer mee te werken aan uitvoering van de Duitse abortuswet.

Zeker drie bisschoppen hebben al aangekondigd de brief van de paus naast zich neer te zullen leggen. Zij vinden dat de paus op nogal brute wijze de Duitse abortuswet, die uiterst moeizaam tot stand is gekomen, probeert te dwarsbomen.

De brief wordt pas volgende week dinsdag openbaar, maar Duitse media zeggen de inhoud al te kennen. Ook uit de reacties van bisschoppen en politici is duidelijk op te maken wat de paus voor ogen staat.

Een vrouw kan in Duitsland pas een abortus ondergaan als zij een gesprek met een officiële adviserende instantie heeft gehad en daarvan een verwijsbrief heeft gekregen. Onder deze adviesbureaus die overal in het land bestaan, zijn er 269 van rooms-katholieke huize. Daar kan een ongewenst zwangere vrouw met een pastoraal werker praten over de vraag of ze zich al dan niet moet laten aborteren.

De paus wil nu dat de katholieke bureaus zich niet langer met abortuszaken bezighouden. Naar verluidt noemt de paus in zijn brief nog een tweede optie. De katholieke adviserende instanties mogen met een zwangere vrouw wel over abortus praten, maar zij mogen haar nooit en te nimmer een verwijsbrief voor een abortuskliniek geven. Nu gebeurt dat in 77 procent van de gevallen waarbij een vrouw om zo'n brief komt vragen.

Volgens de bisschoppen die zich tegen de oproep van de paus verzetten, komt het echter ook regelmatig voor dat een katholiek adviesbureau een vrouw ervan weet te overtuigen dat uitdragen van de zwangerschap de beste oplossing is. Met andere woorden: de adviesbureaus weten het aantal abortussen in Duitsland te beperken. Zo zagen in 1996 vierduizend vrouwen die bij een rooms-katholiek adviesbureau aanklopten voor een abortusbrief, na het gesprek alsnog van de voorgenomen abortus af.

Als de katholieken niet langer zouden deelnemen aan het adviserend werk, zou de r.-k. kerk geen enkele invloed meer hebben en gaat, zo vrezen de contesterende bisschoppen, het aantal zwangerschapsonderbrekingen juist omhoog. En dat kan nooit de bedoeling van het Vaticaan zijn.

De paus huldigt een heel ander standpunt. Hij noemt abortus hoe dan ook moord. De rooms-katholieke kerk mag daarom op geen enkele manier in verband gebracht worden met de in zijn ogen verwerpelijke abortuswet in Duitsland die zwangerschapsonderbreking mogelijk maakt, zij het onder voorwaarden.

Politici uit CDU, SPD en de Groenen noemen de brief van de paus ronduit pijnlijk. Zij vinden dat hij onnodig de abortusdiscussie oprakelt. Terwijl er tussen de politieke partijen juist na felle en langdurige discussies overeenstemming was bereikt over deze netelige kwestie.

De discussie begon kort na de hereniging van de twee Duitslanden. De Bondsdag moest een compromis zien te vinden tussen de abortuspraktijk in de voormalige DDR, waar zwangerschapsonderbreking geheel geliberaliseerd was, en die in het westen van land waar veel strengere regels golden.

Bovendien was er een schisma tussen enerzijds de regeringspartijen CDU en CSU die, onder andere ingegeven door het standpunt van de katholieke kerk, van liberalisering van abortus niets moesten weten, en de oppositiepartijen SPD en Groenen die juist aandrongen op een ruimere wetgeving dan op dat moment in West-Duitsland gold.

Uiteindelijk werd er een compromis gesloten dat volgens deskundigen in de praktijk redelijk tot goed werkt. De CSU denkt daar echter anders over. Deze partij, die in Beieren nog steeds de meerderheid heeft, heeft op eigen houtje de abortuswet in deze Zuid-Duitse deelstaat aangescherpt, tot woede van de vijftien andere deelstaten.

De voorzitter van de Duitse Bondsdag, Rita Süssmuth (CDU), zei deze week met zoveel woorden dat de brief van de paus een vorm van struisvogelpolitiek is. De kerk kan haar handen weliswaar helemaal van de abortuswet afhouden, maar dat betekent niet dat het probleem ineens opgelost is. Integendeel. De kerk zou vrouwen, die door hun zwangerschap in de narigheid zijn gekomen, helemaal in de kou laten staan als zij het strikte standpunt van Johannes Paulus II volgt.

Tot de bisschoppen die zich tegen de oproep van de paus verzetten, horen bisschop Hermann Josef Spital van Trier, zijn collega Franz Kamphaus van Limburg en aartsbisschop Oscar Saier van Freiburg. Volgens Duitse kranten zullen zij maandag op de bisschoppenconferentie, die voor een belangrijk deel aan de abortuskwestie gewijd zal zijn, naar voren brengen dat de inhoud van de brief uit Rome niet gezien hoeft te worden als 'een dogmatische geloofsvraag'. Er mag dus van worden afgeweken.

Theologen als Hans Küng en Norbert Greinacher hebben de overige bisschoppen opgeroepen zich bij dit standpunt aan te sluiten: “We moeten zo luid en duidelijk mogelijk protesteren.” Een groepering die zich 'Wij zijn de kerk' noemt, heeft katholieken gevraagd hun bisschop met faxen, telefoontjes en brieven te bestoken en hem te vragen zich van de brief van de paus te distantiëren.