Schreeuwen, spugen en rochelen is niet zo verheffend om te aanschouwen

Van onze correspondent UTRECHT - 'Nieuw! Toegangshekken! Welkom! HC-garage is open.' Automatisch gaat het hek van de parkeergarage open om zodra de auto binnen is direct te sluiten.

Vanuit het winkelcentrum Hoog Catharijne in Utrecht kom je de parkeergarage uitsluitend weer binnen met een geldige parkeerkaart die de deur ontgrendelt. Hoog Catharijne heeft de afgelopen tijd fors geïnvesteerd om van zijn drugsimago af te komen. Ongewild draagt de als een fort beveiligde parkeergarage juist bij aan het in stand houden van dat onveilige beeld.

De boodschap aan zowel het winkelpubliek als aan potentiële inbrekers en dieven is duidelijk. Hoog Catharijne is allang geen vrijplaats meer waar junks ongestoord hun gang kunnen gaan. Politie en particuliere bewakingsdiensten doorkruisen het winkelgebied met een regelmaat waarop menige probleemwijk jaloers zou zijn. Het ruim twintig jaar oude complex is grondig gerenoveerd. Donkere hoeken waar de zwervers en verslaafden zich graag ophielden, zijn in het kader van de 'revitalisatie' zoveel mogelijk weggewerkt. Het is kortom goed toeven in het 'winkelhart van Nederland'.

Directeur M. Geelhoed van WP Midden-Nederland, de beheerder van Hoog Catharijne, reageert dan ook geprikkeld op berichten dat de overlast van junks en zwervers flink zou zijn toegenomen. Zo erg zelfs dat winkelpersoneel om overplaatsing heeft gevraagd en schoonmakers zouden hebben geweigerd om een al te smerig karwei op te knappen. Door het sluiten van opvangcentra in Rotterdam en Groningen zijn verslaafden uit die steden hun heil in Utrecht gaan zoeken. In tegenstelling tot de 'huisjunks' veroorzaken de verslaafden van buiten volgens winkeliers veel viezigheid en overlast, waardoor klanten wegblijven. Geelhoed: “In de wintermaanden is het altijd wat drukker met drugsverslaafden, maar dat is niets bijzonders. We doen er heel veel aan om de overlast binnen de perken te houden en hebben de zaak redelijk goed onder controle. Overlast is natuurlijk vervelend, maar waar heb je dat nou niet in een grote stad?”

De meeste klachten komen uit het Gildenkwartier, een zijarm van de hoofdroute tussen het station en de oude binnenstad. Bij het zien van een groep verslaafden maakt een oudere heer abrupt rechtsomkeert. “Ik loop wel een stukje om. Je weet maar nooit.” In Hoog Catharijne gaat het meer om het gevoel van onveiligheid dan een feitelijk grotere kans om lastiggevallen of beroofd te worden. Door de overdekte omgeving ontstaat de indruk van een besloten gelegenheid, waarin dealers, junks, zwervers en alcoholisten niet thuis horen. Hoog Catharijne is echter een voor iedereen toegankelijk gebied - met 35 miljoen bezoekers per jaar.

De junks en zwervers staan of zitten meestal in groepjes bij elkaar. Luid pratend en schreeuwend, ongeremd rochelend en spugend bieden ze een weinig verheffende en ook bedreigende aanblik. “Het is een verschrikkelijk vies gezicht voor de klanten. Steeds meer mensen mijden dit stuk van Hoog Catharijne”, is de stellige indruk van Ria Kruidhof van leermodezaak Frank Alexander. Ze heeft vanochtend de politie al drie keer gebeld omdat een groep junks voor de winkel amok maakte. De politie komt direct, daar niet van, “maar voor hen is het ook onbegonnen werk”. Zodra in het winkelcentrum een surveillanceteam van politie of bewakingsdienst opduikt, zijn de junks verdwenen. De uniformen zijn nog niet uit het zicht of het feest begint weer van voren af aan, vertellen de langzamerhand cynisch en moedeloos geworden winkeliers.

Het beleid van de Utrechtse politie is erop gericht om drugdealers en -gebruikers in beweging te houden. Met twintig mensen in ploegendienst probeert de politie Hoog Catharijne veilig te houden. Hinderlijk gedrag en samenscholingen zijn volgens de algemene politieverordening strafbaar. Vorige week hield de politie in HC nog negentien mensen aan vanwege alcohol- en druggebruik en het in bezit hebben van gestolen goederen. Dat aantal duidt volgens politiewoordvoerster Liesbeth Tetteroo niet op een toename van de overlast. “Die aanhoudingen zijn een standaard actie. De aantrekkingskracht van Hoog Catharijne is groot: het is warm, overdekt en goed bereikbaar. Er zijn inderdaad klachten binnengekomen over overlast. Maar het is zeker niet zo dat mensen Hoog Catharijne niet meer veilig in kunnen.”

De berichten over toegenomen overlast hebben inmiddels geleid tot vragen in de gemeenteraad van Utrecht. Verantwoordelijk wethouder Van der Linden meldde de raad dat de stad Utrecht nachtopvang krijgt voor 'lastige' daklozen waarvoor de bestaande opvang niet toereikend is. HC-beheerder Geelhoed bepleit een landelijke aanpak van de probleemgroepen, waardoor niet meer de ene stad de dupe is van maatregelen die een andere stad neemt. “Als de landelijke politiek geen actie onderneemt, komen we er nooit. Het heeft geen enkele zin om junks de hele dag door op te pakken en ze binnen de kortste keren weer te laten gaan.”

In de tussentijd blijft het winkelcomplex een verbeten strijd voeren. De expeditiestraten onder Hoog Catharijne gaan binnen afzienbare tijd dicht, zodat zwervers en junks daar geen slaapplaats meer kunnen vinden. Het eigenlijke winkelgebied, nu al gesloten tussen elf uur 's avonds en zes uur 's ochtends, zal al om acht uur 's avonds dicht gaan, behalve op koopavonden. “Die maatregelen lagen al in het verschiet. Er gebeurt in Hoog Catharijne echt niets om paniekerig van te worden. De trouwe bezoekers worden er niet warm of koud van.”