In Renzo Piano's ontwerp wordt kostbaar vuiltje weggewerkt

Van een onzer verslaggevers AMSTERDAM - Op het nippertje wordt het fonkelnieuwe Science Center op de kop van de IJ-tunnel in Amsterdam behoed voor een architectonische miskleun. Het gebouw gaat daardoor wel zes ton meer kosten.

De Amsterdamse gemeenteraad stemt vandaag naar verwachting in met het vrijmaken van extra geld voor de bouw van het circa 80 miljoen gulden kostende wetenschapsmuseum, dat in juni open gaat.

'Een gebouw dat past in de maritieme omgeving' wilde de Italiaanse architect Renzo Piano neerzetten in het Oosterdok. Hij koos voor de vorm van een scheepsboeg, die langzaam omhoogrijst daar waar de IJ-tunnel het water induikt tussen het Scheepvaartmuseum en het PTT-eiland, waar de treinen rangeren naar het Centraal Station.

Zijn eerste ontwerp, dat dertig meter hoog was, viel binnen het bestemmingsplan en werd dan ook door alle betrokkenen goedgekeurd. Nadat het programma van eisen voor het Sciencemuseum was bijgesteld, maakte hij echter een tweede ontwerp dat twee meter hoger was. Dat stuitte op een veto van de gemeente, omdat het museum dan hoger zou worden dan het nu gezichtsbepalende Scheepvaartmuseum.

De architect en de toekomstige bewoner van het wetenschapsmuseum, NewMetropolis, konden niet anders dan instemmen met een afgetopte scheepsboeg. De gemeente zou anders geen bouwvergunning afgeven. Bij een bezoek aan Amsterdam afgelopen september schrok Piano zich echter wild. De contouren van zijn bouwwerk waren inmiddels zichtbaar, inclusief scheepsboeg met knik.

“Het is overduidelijk dat de aanpassing van de boegpunt een grote vergissing is”, schreef hij in een brandbrief aan zijn rechterhand prof. Tjeerd Dijkstra in Edam. “Van de gemeente die erom gevraagd heeft en van mezelf om dat te accepteren”. Hij vroeg Dijkstra alles in het werk te stellen om alsnog de boeg twee meter hoger te krijgen. NewMetropolis liet daarop uitrekenen wat het kost om de boegspits alsnog op te richten: 6,5 ton achteraf; een halve ton minder als het gebeurt nu de bouw nog aan de gang is. B en W gingen overstag. De dure ingreep is “de enige manier om een historische fout te voorkomen”, schrijft het de gemeenteraad.

De bouw van het Science Center maakt deel uit van de ontwikking van de zuidelijke IJ-oever. Projectleider Cees van Ruyven belooft een onderzoek naar de gang van zaken. “Achteraf verbaast het iedereen dat we er allemaal met open ogen bij stonden.” Zelf wíst hij niet eens dat het ontwerp van Piano een knik zou krijgen om aan het bestemmingsplan te voldoen. De ambtenaar is niettemin gelukkig met de aanpassing te elfder ure. “Het ziet er natuurlijk mooier uit. Het is een vuiltje dat op het laatste moment weggewerkt moet worden, alleen is het een kostbaar vuiltje.”

De Vrienden van de Amsterdamse binnenstad verzetten zich met hand en tand tegen de bouw van Piano's futuristisch ogende bouwwerk in het Oosterdok. “Ons voornaamste bezwaar was dat het op de verkeerde plek staat. Het doet de hele ruimtewerking van het Oosterdok te niet”, zegt voorzitter Geurt Brinkgreve. Hoewel de vereniging, die zich inzet voor het behoud van het monumentale karakter van de grachtengordel, het overschrijden van de 30 meter-zichtlijn betreurt, legt ze zich erbij neer. “Een knik is natuurlijk helemaal geen gezicht.”

Redacteur Birgitte de Maar van de stichting Architectuur Centrum Amsterdam (Arcam) tilt er minder zwaar aan. Arcam neemt nooit stelling in dit soort discussies, maar zelf vindt zij een scheepsboeg zonder punt ook lelijk. Volgens haar merkt niemand het verschil tussen 30 en 32 meter “Althans, ik zou het niet zien.”

Enkele jaren geleden woedde een vergelijkbare discussie over de bouw van een Urban Villa op het Prinseneiland, aan de andere kant van het Centraal Station. In de volksmond heette die al snel 'het Hedy d'Ancona-torentje', naar de PvdA-politica die belangstelling had voor het penthouse maar daar later alsnog van afzag. “Het ging om een gebouw van zes of zeven lagen, een meter of zo boven het hoogtevoorschrift in het bestemmingsplan”, haalt De Maar haar schouders op over de 'stennis' om niks. Wel moet er zorgvuldig worden omgesprongen met de binnenstad. “De grachten zijn mooi en dat moet je vooral zo houden. Zo'n woontoren moet je niet op de Prinsengracht neerzetten.”