'De meter en het gram luiden het einde der Britse beschaving in'

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - Zondag 1 oktober is het 'M-day' in Groot-Brittannië: de yard, pound en pint worden ingewisseld voor de meter, kilogram en liter van het metrieke stelsel. De regering in Londen had gehoopt op een pijnloze overgang, maar de Britse burger blijkt zeer gehecht aan de oude maten en gewichten, die grotendeels nog uit de 11e eeuw stammen.

Middenstanders in Groot-Brittannië zijn al weken in de weer om de bordjes te verhangen voor M-day. Supermarkten hebben omrekentabellen aangebracht om de klanten wegwijs te maken in de nieuwe verpakkingseenheden. Stapels brochures liggen klaar om uit te leggen wat je van 1000 gram vlees kunt bakken. Een pound is zestien ounces, dat is duidelijk, maar hoeveel is een kilogram als je weet dat datzelfde pound 453,6 gram weegt?

Volgens detailhandelaren loopt M-day uit op een complete chaos. Temeer omdat het metrieke stelsel niet bepaald consequent wordt doorgevoerd. Zo blijft van de inhoudsmaten de pint bestaan voor bier in de pub en melk die thuis wordt bezorgd. Maar dezelfde produkten moeten in liters over de toonbank van de slijter of de melkman. Losse groenten, vlees, vis, gevogelte en kaas mogen tot het jaar 2000 in pound en ounces worden verkocht. Maar zit er een verpakking omheen dan dient het gewicht weer in grammen te worden vermeld.

En de mile, yard, foot en inch blijven bewaard als onvervangen onderdeel van het nationale erfgoed, echter alleen voor het aangeven van afstanden en snelheden. Vloerbedekking moet per meter worden verkocht. Dat geldt ook voor produkten als touw en elektriciteitsdraad, als die tenminste niet voorverpakt zijn; van de rol mag het weer in yards.

En waar is het allemaal goed voor? Ondanks al hun rekenwerk, blijven de klanten toch in pounds, inches en pints denken, verwachten detaillisten. Dat doet eigenlijk ook een deel van de Britse industrie, de grote motor achter de invoering van de maten en gewichten die op het Europese vasteland worden gehanteerd. Zo bieden fabrikanten worstjes aan in een verpakking van 397 gram, ofte wel veertien ounces, en behangrollen meten 10,05 meter: exact elf yards.

Oplettende consumenten waarschuwen dat een aantal fabrikanten M-day gebruikt om stiekem de prijzen te verhogen. Zo vond een Schotse nieuwe melkpakken in het rek die bedrieglijk veel op de oude met een inhoud van een pint leken. Er zat echter geen 568 maar 500 milliliter in, terwijl de prijs dezelfde was gebleven: een prijsverhoging van 12 procent.

Sommige winkeliers weigeren gewoon aan de 'gekte' mee te doen. Een ondernemer in Cornwall plaatste grote borden bij zijn bedrijf met de tekst dat hij tegen de invoering van de Europese richtlijn is en dat Engeland uit de Europese Unie moet stappen. Daarmee riskeert hij echter een boete tot 5 000 pond (bijna 14 000 gulden).

Dat is veel Britten in het verkeerde keelgat geschoten. De regering laat zich weer eens door Brussel de wet voorschrijven, en je mag er niet eens tegen protesteren. “Weer een nagel aan de doodskist van de Britse demoratie”, kopte de Daily Mirror.

Clubs die zich inzetten voor het behoud van traditionele waarden, doen hun best M-day uit te laten lopen op de voorspelde chaos. Zo roept de Imperial Measurement Preservation Society op tot burgerlijke ongehoorzaamheid. Voorzitter Vivian Linare waarschuwde voor “het eind van de beschaving”, want: “Grammen zijn waardeloos”. Bestaat er immers een natuurlijker maat dan de Engelse stone en de voet? Zijn vereniging krijgt steun van parlementariërs als de Conservatieve Euro-rebel Bill Cash en zijn partijgenoot Sir Richard Body, die niets willen weten van de Brusselse bedilzucht.

Staatssecretaris voor consumentenzaken, Jonathan Evans, toonde zich verbaasd over zoveel opwinding. Een grootscheepse voorlichtingscampagne als in '71 toen Engeland overstapte op het decimale muntstelsel, achtte de regering dit keer niet nodig. “We zijn al jaren bezig met de invoering van het metrieke stelsel. In feite is dat al voor 80 procent gebeurd. Het gaat nu om de laatste stapjes”, betoogde Evans.

En de uitzonderingen zijn gemaakt op verzoek van de detailhandel die geen kans zag het roer in één klap om te gooien.

Hij wees er verder op dat alle Britten onder de dertig geen moeite hebben met de nieuwe maten en gewichten, want die worden al twintig jaar onderwezen op de scholen. Dat is een uitvloeisel van een initiatief van de regering-Wilson - en dus niet Brussel. Die kwam in 1965 al tot de conclusie dat het beter was het metrieke stelsel in te voeren, omdat de Engelse maatvoering wereldwijd in onbruik raakte.

Daarmee heeft het verzet tegen EU-richtlijn 89/617 ook alles te maken met de pijn over de teloorgang van het Britse Empire. Bovendien is het metrieke stelsel een uitvinding van de gehate Fransen. Napoleon legde het begin 19e eeuw ook in Nederland op, daarmee kwam er hier een eind aan de chaos met maten als de Amsterdamse, Delftse en Brabantse el en de Gelderse, Blooise en Rijnlandse voet.

Maar ook in Nederland bleef een eenheid als het dozijn (voor eieren) bestaan. Zelfs Napoleon bleef in oude maten en gewichten denken, omdat hij niet met het metrieke stelsel overweg kon, betogen eigenzinnige Britten. Dus waarom zouden zij dat dan ook niet doen met een stelsel dat zich al 800 jaar heeft bewezen?