Ooievaarregeling zou van menig vader parttime verzorger hebben gemaakt

Het CDA-rapport 'De verzwegen keuze van Nederland' leidt tot menige reactie. Vandaag twee artikelen van belastingdeskundigen en antwoord op de vraag: 'Hoe krijgt het CDA mannen aan onbetaald werk?' De auteur is oud-belastinginspecteur

De ooievaarregeling is een ontwerp-volksverzekering die bestaat uit twee componenten:

- een uitkering voor de kosten van levensonderhoud ter hoogte van het basisniveau voor ieder kind, opklimmend met de leeftijd en afnemend met het rangnummer van het kind in het gezin;

- een verzorgingsuitkering op modaal niveau voor de ouder(s) of verzorger(s) van één of meer kinderen, toenemend met het aantal kinderen dat wordt opgevoed, en afnemend met de leeftijd.

De ooievaarregeling diende ter vervanging van het in 1972 nog vrijwel volledig intacte systeem van man-kostwinner/vrouw-huisvrouw. De kosten daarvan bleken drie à vier keer zo hoog te liggen als de kosten van de ooievaarregeling. Helaas was het voor invoering van de ooievaarregeling noodzakelijk dat alle huishoudpartners van toen, nagenoeg allen gehuwde vrouwen, betaald werk zouden aanvaarden, voorzover er geen minderjarig kind(eren) meer te verzorgen was of waren. Met het slechter worden van de arbeidsmarkt is in de jaren zeventig het plan voor de nieuwe ooievaarsvolksverzekering minder goed te verwezenlijken geworden en zodoende buiten beeld geraakt.

Berger en Van der Bles refereren in hun bijdrage aan deze ooievaarregeling, maar verwarren deze met het plan voor een huishoudloon van de Amsterdamse econome dr. Marga Bruyn-Hundt. Zij bepleitte invoering van een huishoudloon voor iedereen die zelf een eigen huishouding voerde, èn een dubbel huishoudloon voor wie dat tevens voor een ander deed.

De groep van de ooievaarregeling heeft het huishoudloon altijd een mijl op zeven gevonden. Waarom alle alleenstaanden huishoudloon geven, als het enige wat je wilt bereiken is dat de huisvrouw eigen geld krijgt en de kostwinner - die in het plan van Bruyn-Hundt geen huishoudloon krijgt, omdat zijn vrouw ook voor hem, dus dubbel, krijgt - minder geld. Want kostwinners en alleenstaanden zullen meer premie (volks)verzekeringen moeten opbrengen om het huishoudloon te financieren. Het resultaat van invoering van het huishoudloon is dus dat alleenstaanden per saldo ongeveer gelijk blijven, kostwinners erop achteruitgaan en huisvrouwen er ongeveer evenveel op vooruitgaan. Wel erg veel rompslomp en een hoop kosten van een nieuwe (volks)verzekering, alleen om huisvrouwen wat eigen geld te geven.

De ooievaarregeling daarentegen komt, net als het CDA-rapport, tegemoet aan de rechtvaardigheid door rekening te houden met de veel grotere behoeften van mensen met minderjarige kinderen, vergeleken met andere mensen. Alleen is de ooievaarregeling volstrekt neutraal tegenover wèl of niet aanwezigheid van de ouder(s) zelf bij het kind/de kinderen gedurende de normale arbeidsuren.

In principe wordt de volledige ooievaarregeling in zijn geheel toegekend aan de moeder (nog typisch een kenmerk van de opvattingen van 1972). Deze kan echter de uitkering half of geheel overdragen aan de vader of aan een andere verzorger. De verzorgingsuitkering wordt dan ook half of geheel uitgekeerd aan de vader of verzorger. Ook is het mogelijk het kind of de kinderen langdurig of kortdurend door anderen te laten verzorgen, bijvoorbeeld in een gastgezin of crèche. In dat geval kan een beschikking tot vermindering van loonbelasting worden verkregen, omdat de verzorgingsuitkering en de kosten van verzorging door anderen voor de belastingheffing zullen worden behandeld als loon. Dubbele heffing, zoals op het ogenblik plaatsvindt - èn over het arbeidsinkomen (zonder aftrek van kosten van vervanging) van de ouder(s) èn over dat van de vervanger(s) in de verzorging van de kinderen - komt dan niet meer voor. Juist deze dubbele heffing maakt op het ogenblik het laten verzorgen door (officieel) betaalde anderen praktisch onbetaalbaar voor laag betaalden.

De goed doordachte ooievaarregeling kan een voorbeeldfunctie vervullen voor allen die in navolging van het CDA serieus willen gaan nadenken over nieuwe gezinsregelingen.