Hier en daar een zeehond

Als de ontberingen tijdens de productieperiode maatgevend zijn voor de kwaliteit van een film, dan is 'When the light comes' een briljante film. Drie maanden draaien op Spitsbergen, waar in de winter de gemiddelde temperatuur 16 graden onder nul bedraagt en de zon nooit boven de horizon komt. Sneeuwstormen die het filmen onmogelijk maken, ijsberen die altijd op kunnen duiken, crewleden die gek worden van de kleine verblijfsruimtes. Logistiek en mentaal moet het een flinke uitdaging zijn geweest. Producent Paul Voorthuysen en regisseur Stijn Coninx (de maker van 'Daens') hadden er veel voor over om de verfilming van Heleen van der Laans roman 'Waar blijft het licht', over een Nederlands meisje dat samen met een Noorse pelsjager overwintert op Spitsbergen, zo realistisch mogelijk te maken.

Merkwaardig genoeg is daar in de film zelf maar weinig van te zien. Zeker, de natuuropnamen van de arctische woestijn zijn heel fraai, met veel witte vlaktes, kale heuvels, koude meren en hier en daar een zeehond. De beklemming die bij deze desolate omgeving past, is echter niet voelbaar. Het landschap is bijzonder, maar niet overweldigend of beangstigend. Spitsbergen wordt van zijn grootsheid ontdaan door het lievige verhaaltje dat zich afspeelt in de hut van de pelsjager. Ook dat had waarschijnlijk grimmig moeten zijn: de moeizame relatie tussen onhandig natuurmens en scherpzinnig stadsmeisje. Praten kunnen ze nauwelijks, hij spreekt geen Engels. Hij wil met haar naar bed, zij gruwt van hem. Na de lange winter zwicht ze alsnog en huilend nemen ze afscheid als ze terugkeert naar de bewoonde wereld.

'When the light comes' is een Europese co-productie, gefinancierd door zeven fondsen uit vier landen: Nederland, België, Duitsland en Noorwegen. Talloze commissieleden en deskundigen hebben het scenario van Jean van de Velde gelezen en goedgekeurd, ondanks het evidente gebrek aan dramatische ontwikkeling in de relatie tussen de twee personages. De cruciale omslag had aannemelijk moeten worden gemaakt, maar waarom het meisje plotseling besluit om de hunkerende zielenpoot te belonen en - heel jolig - orgasmes gaat turven op een schoolbord, blijft een raadsel. Acceptatie van je medemens is één ding, er mee gaan turven een tweede. Aan de acteurs ligt het niet: de Vlaamse tv-coryfee Francesca Vanthielen en de Duitse acteur Joachim Król staan fraai tegenover elkaar. Het zijn de teksten die ze moeten uitspreken die de hele poolexpeditie tot zo'n kinderlijk, nogal onbenullig uitstapje reduceren. Zij krijgt de taak om brieven van een jaren-vijftig-bakvis voor te lezen, hij doet haar het onvergetelijke voorstel: 'Let's make babytrapper'.