In Monamani leren vrouwen als eersten wat geld is

Van onze kerkredactie AMSTERDAM - Laat de paus er maar niet van horen. In het hoogland van Irian Jaya hebben de Papoea-vrouwen van oudsher een methode om te zorgen dat het aantal monden niet sterker toeneemt dan hun aarde kan voeden. In de eerste fase van de zwangerschap weten zij door intensieve buik- en baarmoedermassage vroegtijdig een abortus op te wekken.

De (bisschoppelijke) Vastenaktie meldt deze bijzonderheid niet om er de staf over te breken, maar als voorbeeld van evenwicht tussen de inheemse volken en hun natuur. Dit evenwicht wordt meer en meer van buiten bedreigd en daar voert de Vastenaktie campagne tegen. In de veertigdagen-tijd, van Aswoensdag (vandaag) tot pasen voert zij actie, met vele honderden vrijwilligers, vooral via de r.-k. parochies. In het credo van de Vastenaktie gaat het niet alleen om geld ophalen voor die paar honderd kleinschalige ontwikkelingsprojecten in de derde wereld, maar ook om bewustwording in eigen land.

Een van de speerpunten van de actie dit jaar is de positie van de inheemse volken. En, zoals gebruikelijk, de Vastenaktie wil niet zelf vertellen hoe erg dat allemaal is, maar ze nodigt mensen van ginds uit hier hun verhaal te komen doen, ook om iets te vertellen over de bescheiden successen van de projecten.

Zo trekt deze maand Didimus Tebai, lid van het ekkari-volk uit Monamani, in de streek van de Wisselmeren in het hoogland van Irian Jaya, door Nederland. Hij is voor het eerst in Europa; hij spreekt meteen over de kou hier, terwijl hij op dat moment nog geen graadje vorst heeft meegemaakt. Maar meer dan de temperatuur valt hem op de andere omgang met de klok, vooral dat we hier geen tijd hebben om met elkaar te praten.

Tebai staat aan het hoofd van een agrarisch project in zijn streek. De mensen leren er vooruit te komen in land- en tuinbouw, veeteelt en in de visvangst. Wie na de cursus aantoont goed voor zijn of haar kippen, konijnen of tuin te kunnen zorgen kan krediet krijgen om zich een koe aan te schaffen. Die moet worden terugbetaald met een kalf.

In de jaren zestig zag een Nederlandse missionaris daar met afgrijzen hoe ongeveer de helft van het aantal baby's stierf. Het lag aan de eenzijdige, vitaminen- en eiwitarme voeding constateerde hij. Nu sterft nog 'maar' een kwart van de kinderen - veel meer dan in de rest van Indonesie en ook meer dan aan de kust van Irian Jaya, waar de gezondheidszorg beter is.

Didimus Tebai zet uiteen dat het niet alleen om betere agrarische technieken gaat, maar meer nog om een mentaliteitsverandering, vooral voor de mannen. Papoea-mannen besteedden vanouds hun dagen met oorlog-voeren, ook hakten ze bomen met stenen bijlen. Vrouwen deden de rest. De oorlog verdween, het bomen hakken met stalen bijlen ging veel vlugger, maar de mannen namen geen taken van de vrouwen over. Dat begint nu te veranderen. Vrouwen-van-de-cursus kunnen hun produkten verkopen, hebben ineens geld waar je iets voor kopen kunt.

Voor Tebai en de Vastenaktie moet een projekt als P-lima reclame maken voor zichzelf. De mensen zien dat het de moeite loont, dat ze het er beter van krijgen en dat de kinderen vaker blijven leven. Het is broos: als een kind ziek wordt zijn de mensen, zo christelijk als ze zijn, meteen geneigd hun koe weer weg te doen om de geesten gunstig te stemmen.

Een radicaal andere levenswijze voor de paoea's wordt overigens zeker niet nagestreefd. Maar het is de wereld rondom die hen bedreigt. Ondanks alle ruimte zitten de papoea-volken in de verdrukking; de grond wordt geexploiteerd door houtkap en mijnen. Indonesie dwingt boeren van het overbevolkte Java naar Irian Jaya toe. Voor de Vastenaktie een reden om aan het project P-lima nog iets toe te voegen: een kadaster opzetten. Grondeigendom juridisch vastleggen en ter plaatse mensen opleiden, die weten hoe dat moet.

Het gehoor van Didimus Tebai bestaat uit een kleine schaar oudere parochianen, de harde kern van de vrijwilligers op wie de Vastenaktie steunt, ze doen hun best te volgen wat hun gast vertelt. Tebai is blij dat mensen die met hem hetzelfde geloof delen zo meeleven, zegt hij. Het gevoel bekruipt de toehoorder dat de projectleider uit Irian Jaya niet echt gelukkig is met deze taak, waarin de Vastenaktie hem in een ver, vreemd, koud land voor zijn project laat afzien.

Amersfoort 033-612957