Weerwerk van omgebouwde dominee werpt vruchten af

Van onze mediaredactie Het is een vreemd moment, zo vlak na Van Drimmelen, om een documentaire te maken over een dominee met een seksueel probleem. Daar hoeven we voorlopig even niets meer over te horen, zou je denken. Maar misschien wist RVU's Jan van der Zanden dat niet toen hij het verhaal van dominee Janine de Boer verfilmde.

Voor oplettende lezers van Trouw is mevrouw Janine de Boer geen vreemde. Toen de gemeente van de gereformeerde kerk in Grouw haar in een stemming in 1982 afwees, verschenen er lange stukken in de krant over de reden daartoe. Mevrouw De Boer had in haar kennismakingspreek namelijk gezegd dat ze vroeger een man was en zich in 1980 had laten ombouwen tot vrouw.

De afwijzing in Grouw was niet de eerste. Daarvoor waren er jaren geweest van ontslagen, afgezegde afspraken en lange gesprekken met kerkenraden. Steeds weer legde mevrouw De Boer haar identiteit uit. Ze werd er zelf moe van en, omdat haar uitleg weinig resultaat had, ook boos. “Kennelijk mag de kerk in Nederland discrimineren. Daar kun je niets tegen doen. Dat noemen ze vrijheid van godsdienst en dat ligt in de Grondwet verankerd.”

Het standpunt van de RVU is in ieder geval duidelijk. Die omroep trekt met mevrouw De Boer ten strijde voor gelijke behandeling - ook binnen de kerken. “Al bijna twintig jaar preekt dominee Jan de Boer over onderwerpen als verdraagzaamheid en tolerantie. Maar als hij aan zijn wens toegeeft om zich te laten transformeren tot vrouw laten de gelovigen, die eerst aan zijn lippen hingen, mevrouw Janine de Boer plotseling vallen”, is de korte samenvatting van de omroep van de documentaire.

Het verhaal begint in de jaren zeventig. Jan de Boer, predikant, was keurig getrouwd en had drie kinderen. Niemand kon aan hem merken dat hij diep van binnen liever vrouw zou zijn. Alleen zijn echtgenote wist ervan. “Daar komen we samen wel uit”, had die gezegd.

Maar in 1980 barstte de bom. Jan was 45 jaar en vond dat hij zijn belangrijkste droom moest verwezenlijken. Hij verliet huis en haard om zich met hormonen in te laten spuiten. Bij de kerk, die zijn besluit eerbiedigde, vroeg hij om vervroegd emeritaat. Preken zou in de toekomst weer volgen, zo dacht hij. Dat leek in eerste instantie ook zo te zijn. Overal in het land waren er preekbeurten, sommige met groot succes. Totdat mevrouw De Boer in Slotervaart voorging. Een gemeentelid herkende haar uit de tijd dat ze nog man was en schopte enorme stennis: hoerenpraktijken, noemde hij het. De kerk zegde alle volgende preken af.

Na dat fiasco volgde een administratieve baan. Ook daar werd haar contract niet verlengd. Er zouden reorganisaties op til zijn. Daarna kwam Grouw. Het was inmiddels twaalf jaar na haar operatie. Mevrouw De Boer besloot er mee op te houden. Met een winkeltje in boeken en curiosa zou ze misschien ook gelukkig worden. Maar na drie jaar kwam er een brief van de remonstrantse gemeente in Leeuwarden. Of ze hun dominee wilde worden. “Ze is goed, warm en haar geschiedenis doet niet ter zake”, zei men daar. Gelukkiger is ze nooit geweest.