BOB DENARD - Vechtjas voor het eigen- en landsbelang

Hij lijkt zo uit een filmscript gestapt. Het had ook maar een haar gescheeld of Bob Denard (66) was inderdaad een filmheld geweest. De Amerikaanse acteur/regisseur Clint Eastwood werkte in 1979 drie weken lang op zijn ranch in Californië samen met 's werelds beroemdste huursoldaat aan een script over diens leven.

Denard, nom de guerre van Gilbert Bourgeaud, groeide op in een eenvoudig milieu. Zijn vader vocht in de tweede wereldoorlog in het communistische verzet, en later in het Franse koloniale leger. De zoon volgde in zijn vaders voetstappen, en loog als vijftienjarige over zijn leeftijd om bij de marine te kunnen. Hij kwam terecht in Indo-China, waar hij niet bijzonder opviel. Promotie bleef dan ook steeds uit. Wrok hierover zou een reden kunnen zijn voor zijn latere gedrag.

In 1953 verruilde hij het leger voor de (koloniale) politie in Marokko. Daar trok hij op met extreem-rechtse kameraden. In 1954 belandde hij in de cel op verdenking van betrokkenheid bij een (mislukt) moordkomplot tegen de linkse Franse premier Pierre Mendes-France. Tot een veroordeling kwam het niet, en na ruim een jaar kwam Denard weer vrij.

Hij probeerde het een tijdje als garagehouder en vertegenwoordiger in sanitair, alvorens naar Zaïre te reizen, waar hij als huursoldaat vocht aan de zijde van de rebellen in de opstandige mijn-provincie Katanga. Dat liep uit op een echec, maar Denard bleef vechten: in Jemen, Rhodesië, Angola, Nigeria (Biafra), Iran (Koerdistan), Gabon en Benin. Zonder veel succes, behalve op een verarmd Afrikaans eilandengroepje met iets meer dan een half miljoen inwoners, enige pracht-stranden en dito hotels, en een turbulente geschiedenis: de Comoren.

Clint Eastwood kon destijds niet met Denard tot overeenstemming komen, vermoedelijk omdat hij onvoldoende had beseft hoe omstreden en bloederig Denards avonturen waren geweest, en hoe onontwarbaar de politieke wespennesten waarin Denard opereerde. 'Les Affreux', werden Denard en de zijnen genoemd - de Verschrikkelijken, die nooit krijgsgevangenen maakten.

Jammer voor Hollywood. Denards belevenissen sinds zijn contact met Eastwood zouden ruimschoots voldoende stof hebben opgeleverd voor een tweede film. Als slot zouden de scènes kunnen dienen die zich deze week afspeelden op de Comoren. Wie weet, zit een derde film er ook nog wel in. “Zie ik eruit als iemand die met pensioen gaat?”, zei Denard donderdag op de vraag, of hij nu uitgestreden is.

De Comoren en Denard, dat zijn twee aspecten van één geschiedenis. In 1975 (de onafhankelijkheid was nog niet eens formeel uitgeroepen) werd de man die zich sinds drie weken president noemde, Achmed Abdallah, afgezet. De nieuwe president, Ali Soilih, was in het zadel gekomen dank zij de diensten van Bob Denard.

Drie jaren slechts zat Soilih op die plek. Hij nationaliseerde zelfs de kleinste onderneming, sloot de hotels, beschimpte godsdienstigen, en liet alle honden afmaken omdat hij naar had gedroomd van een man met een hond. In '78 verscheen Denard, vergezeld van zijn herdershond (plus zo'n dertig collega-huurlingen), en herstelde de eerder door hem gewipte Achmed Abdallah in functie. Soilih werd vermoord.

Groot was president Abdallahs dank. Denard leek op zijn beurt een liefde te hebben opgevat voor de Comoren. Hij trouwde er (voor de achtste keer), bekeerde zich tot de islam, kreeg als Said Moestafa Mahdjoe het Comorese staatsburgerschap, en ook de kolonelsrang. Toch moest hij vertrekken. Andere Afrikaanse landen namen aanstoot aan zijn opzichtige aanwezigheid. De anti-koloniale strijd was niet gestreden om blanke huurlingen de hand boven het hoofd te houden. Toen Abdallah hem vroeg te gaan, in het staatsbelang, stemde Denard grootmoedig toe. “Je vertrekt als een nationale held”, sprak de president tijdens het afscheidsbanket. “Je kunt altijd naar de Comoren terugkomen. Maar kom dan alsjeblieft als toerist.”

Mooie scène, goed geacteerd. Denard kwam door de achterdeur weerom op de Comoren, niet als toerist maar als hoofd van de presidentiële garde, die voortaan werd betaald door Zuid-Afrika. In ruil daarvoor openden de Comoren hun deuren voor het apartheidsregime. Zuidafrikaanse toeristen bevolkten er de (Zuidafrikaanse) hotels, en Zuid-Afrika's wapensteun bereikte via de Comoren de Renamo-rebellen in Mozambique.

Denard trok in de jaren '80 op de achtergrond aan de touwtjes op de Comoren. Politieke tegenstand drukte hij persoonlijk de kop in, door gevangenen desnoods te martelen en te doden. Maar in '89 kwam een eind aan Denards rustige leventje, door onopgehelderde gebeurtenissen. Zeker is dat president Abdallah werd vermoord. Zeker is ook dat Denard in de kamer was toen dat gebeurde. Maar Denard heeft steeds furieus ontkend dat hij de moord heeft gepleegd. De enige getuige (volgens Denard nou net de dader) kwam ook al om.

Frankrijk was Denard nu echt zat, zond extra troepen naar het Franse buur-eiland Mayotte, en liet wat oorlogsbodems voor de kust heen en weer varen. Denard begreep de hint, en week uit naar Zuid-Afrika. Maar het politieke tij daar voorspelde weinig goeds voor Denard.

In 1993 vertrok hij naar Frankrijk, ondanks een veroordeling bij verstek wegens zijn betrokkenheid bij een couppoging in Benin in 1977. Het zou zelfs tot een nieuw proces komen, aangespannen door familie van destijds omgekomen Beninezen. Denard bestreed ter zitting dat hij een misdadiger was, “eerder een vrijbuiter”. Hij kwam er zonder straf vanaf, onder meer dank zij ex-agenten, die getuigden dat de 'uitstekend patriot' Denard meestal had gehandeld na overleg met de geheime dienst DGSE - en dus zo'n beetje namens de DGSE.

Vandaar dat velen vorige week weer de geheime hand van Frankrijk zagen toen de oude chien de guerre, verslaafd aan knokken en intrigeren, weer op de Comoren opdook, voor zijn zoveelste coup. Ten onrechte dus. “Vandaag regent het op de Comoren”, zei Denard donderdag, toen Franse paratroepers hem inrekenden. “Vandaag huilen de Comoren.”

Nee, niet alleen de stinkzaakjes die Denard in Afrika uitvoerde waren zo Frans als knoflook, ook zijn pathos is onmiskenbaar Frans. “Je ne regrette rien”, zei hij ook nog. Je moet er toch niet aan denken hoe Clint Eastwood dat zou uitspreken?