Tsjetsjenië doet al gewoon onafhankelijk

GROZNI - Met argusogen volgt Rusland de verkiezingen van vandaag in Tsjetsjenië. Want alle kandidaten voor het presidentschap doen alsof hun zuidelijke republiek onafhankelijk is. En dat was niet de afspraak, vindt Rusland.

Pas over vijf jaar wordt besloten welke status Tsjetsjenië krijgt, staat er officieel in de afspraken over beëindiging van de oorlog. Maar iedereen in Tsjetsjenië gaat er vanuit dat het een bekeken zaak is. Zelfs mensen die niets voor onafhankelijkheid voelden, zijn nu overstag. Zoals March Boltajeva, vice-voorzitster van de centrale verkiezingscommissie in de hoofdstad Grozni. Ze behoorde tot de oppositie tegen de onafhankelijkheidsstrijd van de eerste president, Dzjochar Doedajev. “Ik vond dat we zonder Rusland niets zouden zijn. Maar de oorlog heeft alles veranderd. De oorlog heeft bewezen dat we van Rusland geen gezondheid en geen leven kunnen verwachten. Ze hebben zovelen van ons vermoord.”

Dat zij die zo actief was in de oppositie nu vice-voorzitter is van de centrale verkiezingscommissie is volgens haar een teken dat Tsjetsjenië op weg is naar democratie. “Een zuivere democratie vind je nergens. Wij zetten nu pas de eerste stappen, maar we zijn op weg.”

In december begon de commissie met de voorbereidingen voor de presidents- en parlementsverkiezingen van vandaag. “We hadden niets meer dan papier en potloden”, vertelt Boltajeva. Met ruim een half miljoen gulden van de Organisatie voor Veiligheid en Samenwerking in Europa kwam de zaak op gang. De OVSE heeft ook - met moeite, want er was veel angst voor aanslagen - 65 waarnemers gevonden die controleren of de verkiezingen eerlijk verlopen.

“Hoe meer waarnemers er komen, hoe beter dat is”, vindt Boltajeva. “We hebben niets te verbergen. Dat was in de Russische tijd wel anders.”

Rusland heeft al geklaagd dat de verkiezingen niet eerlijk kùnnen zijn omdat vluchtelingen buiten Tsjetsjenië geen stem hebben. Over dat verwijt windt Boltajeva zich op. “Toen de Russen hier zogenaamde verkiezingen hielden, mochten de vluchtelingen ook niet stemmen. De Russische soldaten wel. Alsof dat eerlijk was!”

“Overal in Rusland zitten Tsjetsjeense vluchtelingen. Daar kunnen wij toch geen verkiezingen organiseren. Als de Russen daar stembussen neerzetten, vertrouwt niemand dat hier. Dan gaan ze misschien weer soldaten laten stemmen.”

Bij gebrek aan beter, worden in de naburige Russische streken Dagestan en Ingoesjetië, waar de meeste vluchtelingen zitten, bussen ingezet om kiezers naar stembureaus in grensplaatsen te brengen. Zelfs op de verkiezingsdag kunnen de kiezers zich nog laten registreren. Een paspoort waarin (naar Sovjet-gebruik) de nationaliteit Tsjetsjeen staat, is voldoende. Een stempel met onuitwisbare inkt op de handen van mensen die al hebben gestemd, moet fraude voorkomen.

Drie kandidaten voor het presidentschap hebben zich gisteren teruggetrokken omdat ze kansloos waren. De resterende dertien kandidaten maken de spoeling zo dun, dat waarschijnlijk niemand de vereiste 50 procent zal halen. Dat maakt een tweede ronde noodzakelijk.

Nu al lijkt duidelijk dat het uiteindelijk zal gaan tussen twee oorlogsleiders. De grootste kanshebber is de 45-jarige Aslan Maschadov, dè bevelhebber van de Tsjetsjeense onafhankelijkheidsstrijd en ook de belangrijkste onderhandelaar met de Russen.

Zijn autoriteit wordt aangevochten door de volksheld Sjamil Basajev, de 32-jarige commandant die met een massale gijzelingsactie de Russen voor het eerst tot onderhandelen dwong. Zijn militaire vernuft wordt alom erkend. Maar zelfs zijn medewerkers erkennen dat dat onvoldoende is om in één klap te winnen. Ze rekenen op een tweede ronde, waarin de uitgeschakelde kandidaten hun steun aan Basajev geven. Waarschijnlijk is dat niet.

De Tsjetsjenen lijken Maschadov te beste man te vinden om verder met de Russen te spreken. Maar Maschadov zelf zei gisteren dat Moskou niet erg bereid is om zaken te doen. Want de Tsjetsjenen willen alleen maar praten over echte onafhankelijkheid. “We willen erkend worden als soevereine staat”, zei Maschadov gisteren. “De hele wereld, inclusief Rusland, zal moeten erkennen dat deze verkiezingen democratisch zijn en dat de gekozen president een rechtmatige autoriteit heeft. Dat betekent dat er onmiddellijk moet worden onderhandeld.”

- Pagina 5: 'De Russen komen moorden'