OPVANG-THUIS

Het beste van beide kanten, noemen ze het. De professionele leidster van het kinderdagverblijf geombineerd met de kleinschalige opvang van de gastouder. In Veenendaal heet zij de 'thuisleidster' en in Wageningen de 'gastouder-in-dienst'.

De Stichting Kinderopvang Veenendaal heeft de kunst een beetje afgekeken van de Koepel Kinderopvang Wageningen die vijf jaar geleden al voorzichting begon met deze nieuwe vorm van gastouderschap. Anders dan de traditionele gastouder (meestal een moeder die naast haar eigen kinderen ook andere kinderen in haar huis wil opvangen en die zelf bepaalt hoeveel en wanneer) is de nieuwe gastouder bij de koepel in dienst. Zij is een gekwalificeerd leidster die onder dezelfde CAO valt als haar collega's in de kinderdagverblijven. In haar eigen huis vangt zij maximaal vier kinderen per dag op. Ze heeft vaste werkdagen en dezelfde opvangtijden als de crèches.

In 1992 begon de koepel in Wageningen met drie gastouders-in-dienst, inmiddels zijn er zes. Kinderen kunnen tot hun vierde jaar bij zo'n gastouder worden opgevangen. De Veenendaalse stichting volgde de ontwikkelingen in Wageningen met belangstelling. Toen de wachtlijst voor de opvang van baby's de spuigaten uitliep, zag men daarin een mogelijkheid wat te doen aan de wachttijden.

“Het is een opvangvorm die snel te realiseren is”, zegt M. Wildekamp van het gastouderbureau in Veenendaal. “We hebben twee leidsters in dienst genomen die ieder maximaal vier baby's of peuters tot anderhalf à twee jaar oud opvangen in hun eigen huis. Dat betekent dat je niet hoeft te investeren in ruimte of zelfs een gebouw voor nieuwe babygroepen. Het is duidelijk een oplossing voor ouders die hun kind uiteindelijk op de crèche willen. Wij garanderen ze na anderhalf à twee jaar een plek in een van de peutergroepen.”

Daarom is gekozen voor de term 'thuisleidster'. Deze leidster moet wel ruim behuisd zijn om de vier kinderbedjes, de twee boxen, het kindermeubilair, het speelgoed en al de pakken luiers te bergen.

“De ruimte wordt door ons bekeken op grootte en veiligheid. Wij zorgen ook voor de traphekjes, stopcontactbeveiligers en tuinhekjes”, zegt Wildekamp, die de thuisleidsters begeleidt. “De thuisleidsters hebben de gebruikelijke functioneringsgesprekken met het hoofd van de kinderdagverblijven en eens in de maand heb ik een overleg met hen.”

Naast het CAO-loon krijgen de thuisleidsters ook een telefoon- en wasvergoeding. En om de ouders opvang te garanderen als de leidster ziek is - die garantie biedt een kinderdagverblijf immers ook - heeft de stichting twee vaste invalsters die in dezelfde buurt wonen als de thuisleidsters. Er hoeft niet met kinderbedjes te worden gesjouwd. Bij de invalleidster staat eenzelfde inventaris gereed. Voor het overbrengen van voeding en persoonlijke spulletjes van de baby's is een kist aanwezig en een bijbehorend protocol dat de overdracht voorschrijft.

Ouders betalen net zoveel als voor de crèches. Enthousiaste ouders die na een jaar of twee bij de thuisleidster willen blijven, krijgen nul op rekest. “Dat geven we bij het begin al aan”, zegt Wildekamp. “Het is geen gastouderopvang. Zie het als een verlengde van de opvang in onze crèches. En vaak zie je toch dat de meeste kinderen rond de twee jaar het ook leuk vinden met leeftijdgenootjes te spelen. En die vind je meer op het kinderdagverblijf.”

In Wageningen kunnen ouders zelf de keuze maken of ze hun kind na verloop van tijd willen laten doorstromen naar een crèche. “Ouders denken daarover verschillend”, zegt A. Vermeulen van het gastouderbureau. “In het begin wilden wij dat kinderen vanaf 2,5 jaar naar de crèche zouden gaan. Maar dat gebeurde heel selectief, vanwege de beperkte plaatsingsmogelijkheden. Dus willen we nu de keuze aan de ouders laten. Persoonlijk geef ik de voorkeur aan opvang tot vier jaar. Kinderen beginnen tegenwoordig veel later in de opvang. Waren ze vroeger acht of negen weken, nu zijn ze minstens drie maanden en veelal ouder omdat er ouderschapsverlof is opgenomen. Als je ze dan met 2,5 alweer weghaalt bij de gastouder, zijn ze er wel heel kort. Nee, buitenschoolse opvang doen de gastouders-in-dienst niet. Het halen en brengen is lastig als je ook jongere kinderen te verzorgen hebt. De traditionele gastouder zie je dat wel doen, maar die heeft niet continu vier kinderen tegelijk in huis.”

Met de gastouder-in-dienst en de thuisleidster wordt aan verschillende wensen van ouders tegemoet gekomen. Zo is er de kleinschaligheid en het meer persoonlijke contact van het traditionele gastouderschap. Maar ook de professionaliteit en zakelijkheid van het kinderdagverblijf. Het ontbreekt alleen aan flexibiliteit. Je kind een uurtje later of een extra dagje op laten vangen is er niet bij. De werktijden van de gastouder-in-dienst en de thuisleidster zijn gelijk aan de openingstijden van de kinderopvanginstelling.

Zo niet in Middelburg. De vijf gediplomeerde 'contractgastouders' daar zijn voor 26 tot 36 uur per week in dienst van de Stichting Kinderopvang Middelburg. Ouders kunnen hun kinderen ook 's avonds, 's nachts of in de weekeinden naar de gastouder brengen. En bij ziekte van de contractgastouder staat er een 'schaduwgezin' klaar.

Het is volgens J. Fioole, directeur van de Middelburgse stichting, erg moeilijk om contractgastouders te vinden. “De vrouwen blijken hun vrijheid toch waardevoller te vinden dan vastzitten aan een CAO. Vaak willen ze maar één kindje opvangen. Omdat ze een speelkameraadje leuk vinden voor hun eigen kind. Of het zijn ouderen die nog wel weer voor een kind willen zorgen. Maar wij moeten het wel hebben van een optimale bezetting, anders is het CAO-loon niet op te brengen.”

Traditionele gastouders zijn er in overvloed. “In dit gebied, waar veel traditionele gezinnen wonen is er zelfs meer aanbod dan vraag. Het is leuk om te zien dat de vraagouders, die beiden werken of studeren, een enorme stimulans zijn voor de gastouders om ook een opleiding te gaan volgen en buitenshuis te gaan werken. Zo zie ik veel gastmoeders vraagouder worden.”

Fioole onderzoekt nu of zij contractgastouders kan werven speciaal voor de buitenschoolse opvang. Die gastouders, die dan maximaal zes kinderen zouden kunnen opvangen, moeten wel in de buurt van de basisschool wonen.

Nu maken ouders met basisschoolkinderen vooral gebruik van de 'thuisopvang' die de stichting in Middelburg biedt. Het gaat om gekwalificeerde leidsters, geselecteerd door de stichting, die bij de vraagouder thuis de kinderen opvangt. Om de kosten laag te houden (9,50 gulden per uur) zijn deze leidsters niet bij de stichting in dienst en mogen ze maximaal twee dagen per week werken.

Anders is dat met de 'leidster-aan-huis' van het kinderentrum de Schaapskooi in Gouda. Sinds daar in 1995 mee is geëxperimenteerd (tien leidsters in elf gezinnen) zijn er nu 35 leidsters in vaste dienst die bij zestig gezinnen thuis werken. Een voorbeeld dat vanaf 1 januari wordt gevolgd door Skobi in Utrecht. Deze kinderopvangorganisatie heeft al vijftien leidsters op een zogeheten nulurencontract aangesteld. De kosten zijn hoog vergeleken met de 'oppas uit de krant' (vijf tot tien gulden per uur) en de traditonele gastouder (rond de zes gulden per uur). In Gouda 25 gulden per uur en in Utrecht 27,50. Pas bij opvang van drie kinderen in één gezin is het financieel gunstiger dan opvang van de kinderen in een kinderdagverblijf of een buitenschoolse opvang.