ZINTUIGEN ZIJN DE VOETJES VAN DE ZIEL

Regie: Brigit Hillenius. Te zien in Amsterdam - Desmet.

Meteen al in het eerste tafereel van haar film komt ze ter zake. In het voor hem karakteristieke overhemd met royaal open geslagen kraag, staat Dick voor een enorm aquarium waarin een dolfijn met een bal speelt. Hij vertelt over de begravenisrituelen van een in de woestijn levende indianenstam. Om een lijk in de enorme droogte te laten rotten, wordt het met water overgoten. Op het zich ontbindende kadaver komen vliegen af die het schoonvreten. Die vliegen op hun beurt worden weer opgevreten door een bepaald soort padden, die voor de indianen het leven belichamen. 'En zo', zegt Hillenius geamuseerd glimlachend, 'is de dode weer opgenomen in het leven, keert hij terug in de moederschoot der aarde.'

Ook Dick Hillenius, wil zijn dochter zeggen, liet op overeenkomstige wijze zijn sporen na: in zijn nabestaanden, wapenfeiten als bioloog, gedichten, essays en filmpjes. Aan die indirecte bronnen probeert zij af te lezen wie haar vader was en wat hij haar nu nog te zeggen heeft. Ze maakt dezelfde reis die hij eens door Madagascar maakte; praat in New York met zijn vriend Leo Vroman; in Nederland met Hillenius' vrouw Florrie en jongere broer (de schilder Jaap Hillenius) en in Spanje, waar een pad naar Hillenius vernoemd werd, met zijn collega-bioloog, Annie Zuiderwijk. Tussen die interviews door laat Brigit Hillenius haar camera rondzwerven door een aantal plaatsen waar haar vader woonde en werkte.

Uit alle sporen die haar vader op vele plekken ter wereld naliet, komt een ambivalent beeld naar voren. Hillenius was heel gevoelig en weerloos, misschien wel omdat hij geobsedeerd was door de dood. Voor Vroman werd die kwetsbaarheid gesymboliseerd door de altijd openstaande kraag van zijn overhemd. Vroman noemt Hillenius ook een eeuwig veertienjarige; een onbevangen kind dat eenvoudigweg niet anders kon dan buiten vaste theoriëen denken en alles met alles in verband brengen. 'Ik denk', bevestigt Dick het beeld, 'dat mijn interesse voor padden, hagedissen en salamanders en de emoties die poëzie en muziek bij me oproepen in hetzelfde hersengedeelte wortelen.' Maar uit de gesprekken met zijn weduwe en broer rijst een heel andere Hillenius op. Hen heeft hij overschaduwd en in de weg gezeten. Bijna tien jaar na zijn door hebben ze het daar nog moeilijk mee.

Hoewel 'Zintuigen zijn de voetjes van de ziel' voor alles een moedig en mooi ego-document is, blijkt deze film (wellicht onbedoeld) ook van cultuur-historisch belang. Over zijn reis door Madagascar schreef Hillenius aan zijn vrouw: “Alle planten, dieren en mensen die ik zie, zijn ook aanleiding voor projectie. Reizen is ook je terugtrekken in jezelf: komt misschien wel neer op jezelf, je eigen mogelijkheden, leren kennen.”

Wie dat hoort, beseft dat Hillenius school gemaakt heeft. Deze woorden zouden immers best het credo kunnen zijn van 's lands bekendste media-bioloog Midas Dekkers en beroemdste tv-reiziger Boudewijn Büch.

Naast 'Zintuigen zijn de voetjes van de ziel' gaat er deze week ( in Amsterdam -Rialto) nog een documentaire in première: 'Velo Negro' van Arjanne Laan. In haar vorige films 'Mama Calle' (over straatkinderen in Mexico-city) en 'Adeling 4' (over geestelijk en lichamelijk gehandicapte kinderen) liet zij de beelden voor zichzelf spreken. 'Velo Negro' is van het zelfde laken een pak, met dit verschil dat Laan haar neutraal observerende camera-oog nu richt op drie arme bewoners van een Mexicaans bergdorpje die hun heil zoeken in het rijke Amerika.