VN pogen facties weer te verzoenen

Van onze buitenlandredactie AMSTERDAM - VN-afgezant Mahmoud Mesteri gaat opnieuw proberen vrede te stichten in Afghanistan. In maart van dit jaar mislukte zijn missie jammerlijk, maar sinds de recente veroveringen van de islamitische studentenmilitie Taliban in het noordwesten liggen de machtsverhoudingen weer een beetje anders en is een nieuwe vredesmissie gerechtvaardigd, zo redeneert Mesteri.

Mesteri heeft vier politieke adjudanten voor dagelijks overleg in het land gestationeerd in de plaatsen Kaboel, Herat, Kandahar en Mazar-i-Sharif, waar de verschillende facties in Afghanistan hun basis hebben.

In maart mislukte de vredesmissie omdat president Rabbani weigerde af te treden en zijn macht over te dragen aan een raad waarin alle fracties vertegenwoordigd waren. Rabbani eiste dat er eerst een overeenkomst zou worden gesloten met de Taliban. De Taliban op hun beurt weigerde mee te praten over een vredesregeling. Ze wilden Afghanistan op eigen houtje bevrijden van alle in hun ogen corrupte strijdheren. Die strijdheren hadden weliswaar de Russen verslagen, maar sindsdien hebben ze het land door onderlinge rivaliteit in een burgeroorlog gestort.

De Islamitische Taliban heersen in de veroverde gebieden met harde hand volgens de strikte wetten van de islam. Het Afghaanse volk lijkt hun aanpak te omarmen, want zonder veel strijd is de ene provincie na de andere veroverd.

Slag

Het veroveren van Kaboel en het verdrijven van president Boerhanoeddin Rabbani leek dit voorjaar nog slechts een kwestie van tijd. Maar in de slag om Kaboel is veel misgegaan. De troepen van Rabbani wisten de Taliban terug te werpen en te verdrijven uit de onmiddellijke omgeving van de hoofdstad. Uit pure frustratie heeft de studentenmilitie toen de zware wapens ingezet die in de maanden daarvoor waren veroverd. Met bombardementen op Kaboel werd veel goodwill verspeeld en ging de vredelievende uitstraling van de Taliban verloren, zeker onder de burgers van Kaboel.

Vorige week stootten de Taliban door in noordwestelijke richting en viel eerst de belangrijke vliegbasis Shindand in hun handen en vervolgens Herat. Opnieuw had hun strategie van overreding succes. Ook in Herat is vrijwel geen schot gevallen en hebben de troepen van Ismael Kahn, een bondgenoot van president Rabbani, de stad zonder meer uit handen gegeven. De 2000 manschappen die Rabanni ter redding stuurde konden tot op heden niets uithalen.

Herat ligt vlak bij Iran en daar hebben de Taliban voor het eerst 'vreemd' gebied veroverd: een landstreek waar niet alleen maar Pasjtoens wonen, zoals in het zuiden en in delen van Pakistan. De Taliban zelf zijn voornamelijk Pasjtoens. Die afkomst van de studentenmilitie werd tot op heden gezien als verklaring voor hun eenvoudige veroveringen.

De Taliban hebben nu een groot deel van Afghanistan in handen, meer dan de andere strijdgroepen en zeker meer dan president Rabbani en zijn generaal Massoed, die vrijwel alleen nog de verwoeste hoofdstad Kaboel beheersen. Alleen de Oezbeek en communist Dostom in het Noorden lijkt nog redelijk sterk te staan in Mazar-i-Sharif.

Bij nieuwe onderhandelingen over vrede onder auspiciën van de VN zullen de Taliban dus meer dan voorheen de agenda dicteren of opnieuw ervoor kiezen hun eigen weg te gaan. Anderszijds staat president Rabbani zoveel zwakker dat er meer reden is om toe te geven.

Ophitsers

Een vredesregeling lijkt niet veel kans van slagen te hebben als buurlanden als Pakistan, Iran, Saoedi-Arabië en Oezbekistan uit eigen belang de strijdgroepen blijven ophitsen. Iran moet niets hebben van de Taliban en volgt met argusogen de opmars van de militie in westelijke richting. Vorige week moest Pakistan in allerijl de diplomatieke staf evacueren nadat een woedende menigte de ambassade in Kaboel in brand had gestoken. Pakistan zou achter de opmars van de Taliban zitten en de studenten zijn in Kaboel niet zo populair. Die betrokkenheid van Pakistan is niet bewezen en de menigte was zonder twijfel opgestookt door president Rabbani, die een wig wil drijven tussen de Taliban en Pakistan.

Maar de Taliban hebben wel een oude wens van Pakistan vervuld: een vrije handelroute zonder versperringen van Pakistan door Afghanistan naar Centraal-Azië. Met de val van Herat is die weg nu geheel gevrijwaard van corrupte strijdheren die tol heffen.