Moderne wolven en moederdag

Anton Westerlaken is voorzitter van de vakcentrale CNV

Sla een willekeurige krant open en je wordt overstelpt met vragende 'wolven'. Een paar losse voorbeelden: Als je een proefritje maakt met een nieuwe auto, krijg je als beloning gratis fietsroutes. Als je een fiets koopt, kun je een vliegreis naar Amerika winnen. Wie veel vliegt, maakt kans op een extra snelle vlucht met een Concorde. Als je veel (dure) kleren koopt, mag je gratis naar Londen. En wie z'n servies stuk gooit, kan gratis hamburgers gaan eten.

Moderne wolven in schaapskleren die je 'strot' willen afbijten. Een simpele voorstelling van zaken? Misschien; ik hoor graag voorbeelden die het tegendeel bewijzen. Want ook buiten de direct consumptieve sfeer is het makkelijk voorbeelden te schetsen. Voorbeelden die meer op het doorbijten van de strot zijn gericht, dan op het aanbieden van rozen. Vooral politici zijn dankbare leveranciers.

Wat te denken van de staatssecretaris van defensie, die omwille van bezuinigingen, op de dag van de herdenking van de Duitse capitulatie, meldt dat er ontslag dreigt voor bijna vierduizend mensen. En dan de reactie van een Tweede Kamerlid van D66: “We staan hier positief tegenover, omdat de bezuinigingen meer opleveren dan verwacht.” Dat er bijna vierduizend werknemers in grote onzekerheid zitten was vooral 'vervelend'. Moet nog even naar gekeken worden.

Elk rapport, iedere ervaring die wordt gemeld rond de herkeuringen van mensen in de WAO, toont aan dat we mensen tot getallen hebben teruggebracht. Je gooit ze in een computersysteem en als je geluk hebt, blijft er nog wat over. Dit levert behalve wat geld, vooral onnoemelijk veel menselijk leed op. Met dat geld zou je wat aan die ellende kunnen doen. Nee, moeten doen. Snel, simpel en rechtvaardig. Maar dat is te ingewikkeld voor de bestuurders van dit land.

Waar ze wel goed in zijn, is mensen in onzerheid laten. En daarbij oneigenlijke koppelingen maken. Als de bezuinigingen op sociale zekerheid worden gehaald, dan krijgen mensen misschien wel en misschien niet wat hun wettelijk toekomt. Dat is namelijk wat kabinetsleden zeggen. We hebben wel wetten in dit land (bijvoorbeeld de Wet Koppeling met Afwijkingsmogelijkheden). Maar de hoofddoelstelling is niet dat we ons aan die wet houden. Nee, wettelijke verplichtingen komen we pas na als we ons de luxe kunnen veroorloven. Juist wetgeving die erop gericht is zekerheid te bieden aan mensen die dat absoluut nodig hebben en gericht op welvaartsverdeling, is sluitstuk van beleid geworden.

Leden van datzelfde kabinet zijn ook verantwoordelijk voor een vorm van domme wetgeving, die z'n weerga in de geschiedenis nauwelijks kent. Ik heb het dan over de registratieverplichting van allochtonen. Nog een voorbeeld: ministers in Den Haag willen gaan bepalen wat er - via onderhandelingsvrijheid en contractsvrijheid - moet worden opgeschreven (minimumloon). Als je dat niet doet, word je nog bedreigd ook. Regelzucht aan de ene kant en botte onwil aan de andere kant om de eigen regels te handhaven. De norm? U raadt het al, de 'wolf' wil vooral geld hebben anders gaat hij dood.

Waarom deze oprispingen? Morgen is het moederdag. Ook een uitvinding van de commercie, maar één die tenminste aangeeft dat het besef aanwezig is dat we allemaal een moeder hebben (gehad). Je kunt veel lelijke dingen schrijven over mannen en vrouwen, maar bij moeders ligt dat anders. Het begrip moeder staat voor andere waarden dan het doorbijten van elkaars 'strot' om in leven te blijven.

En al die vervelende dingen die ik hierboven schets, worden ook gedaan door mensen die door moeders zijn opgevoed. Voor een deel er zelfs hard aan werken om dat positieve moederbeeld vast te houden. Blijkbaar hechten we een grote waarde aan waarden en normen, maar zelf toepassen is iets anders. Je bent het ergens volledig mee eens, maar je moet er zelf geen last van hebben. Is dit nu een verwijt aan al die moeders die zoveel 'wolven' hebben geleverd? Zeer zeker niet. Dankzij veel van die moeders is het niet erger dan het nu al is. We jagen elkaar alleen een systeem in, waar de 'strotafbijters' makkelijker overleven dan de moeders zelf. Pessimistisch? Ja op een aantal onderdelen wel. We moeten blijkbaar eerst zaken kwijtraken, voor we de waarde ervan beseffen.

Maar toch niet alleen pessimistisch. De afgelopen dagen heb ik veel collega's uit andere Europese landen gesproken. Het Europees Verbond van Vakverenigingen (EVV) hield zijn vierjarig congres. Op dat congres (en in de voorbereiding) hebben Nederlandse vakbondsmensen geduwd en getrokken om begrippen rond arbeid te corrigeren. Om andere vormen van arbeid en een andere organisatie van arbeid geaccepteerd te krijgen.

Met name deeltijdarbeid is daarbij ingezet. Niet om karig betaalde banen met een slechte rechtspositie in te voeren. Integendeel. Herverdeling van werk, arbeidstijdverkorting en deeltijdwerk realiseren, juist om twee dingen te bereiken. Om mensen die nu langs de kant staan weer perspectief te bieden. Maar vooral ook om mannen en vrouwen de kans te bieden, betaalde arbeid en zorgarbeid te combineren. Participatie in de betaalde samenleving (met geld), maar vooral ook participatie waarbij niet alles direct in geld wordt uitgedrukt.

Ik wil niet stellen dat nu alle vakbondbestuurders in Europa anders en gelijkgezind tegen de wereld aankijken. Wat wel is gelukt, is de acceptatie van die bredere benadering van arbeid. Niet bij voorbaat afwijzen wat je niet kent of ideologisch verkeerd vindt. Maar inzien dat fixatie op alleen betaalde arbeid of geldzucht geen paradijs op aarde oplevert. Dat is in Europese verhoudingen een belangrijk signaal. Het stemt tot optimisme als de tijd wordt genomen om naar elkaar te luisteren. Al ben je er dan nog niet, want er zal ook nog stevig moeten worden aangepakt.

En dan zijn we weer terug bij die moeders. Vrouwen die een perspectief schetsen, meer lef hebben en nog stevig aanpakken ook. Als zo aandacht aan moederdag wordt geschonken, kunnen we nog een heel eind komen.