De Nationale Taboe Toptien

Dat PvdA-fractieleider Wallage dinsdag terstond, in een publiekelijke verklaring, afstand nam van zijn fractiegenoot Rick van der Ploeg, omdat deze het had gewaagd een enkel vraagteken bij de hypotheekrente-aftrek te plaatsen, zegt veel over het heersende politieke klimaat. Bijna alle partijen verdringen zich in het midden en zijn als de dood de kiezers die zich daar bevinden voor het hoofd te stoten.

Daaruit zou de verheugende conclusie zijn te trekken dat de afstand tussen de politiek en de kiezers in plaats van groot, juist heel klein is. Wallage gaf met zijn reactie immers aan dat hij de adem van de huiseigenaren als het ware letterlijk in de nek voelt. Erg geruststellend is die conclusie nochtans niet, als het gevolg is dat Kamerleden tot volgzaamheid en zelfs kadaverdiscipline worden gedwongen. Zo'n klimaat betekent al snel de dood in de pot, omdat het onafhankelijke en originele geesten afschrikt en daarentegen een bangelijk soort volksvertegenwoordigers kweekt.

Tegelijk is het de vraag of de politiek de kiezers wel echt serieus neemt, als zij zo reageert zoals Wallage deed. Wat Van der Ploeg, in een artikel in het PvdA-blad Socialisme & democratie, beweerde was nou niet iets waarover huiseigenaren zich druk hoeven te maken. Integendeel. De suggestie van het Kamerlid om excessen bij de aftrek van hypotheekrente te bestrijden, zal de huiseigenaar die fatsoenlijk zijn belasting betaalt zelfs van harte ondersteunen. Het is onbegrijpelijk dat de PvdA-fractie daarvan afstand heeft genomen.

Sterker nog, die fractie is geen knip voor de neus waard als zij uitwassen ongemoeid laat. De andere suggestie die Van der Ploeg voor de langere termijn deed, was te overwegen de hypotheekrente-aftrek te beperken in ruil voor afschaffing van het huurwaardeforfait, onder het ontzien van de bestaande hypotheken. Dat was alles.

De overspannen reactie van de top van de PvdA-fractie laat dan ook vooral zien hoe groot het taboe is dat in de nationale politiek op de hypotheekrente-aftrek rust. Dat is verontrustend, want taboes werken Pavlov-reacties in de hand en verdragen zich niet met de democratie, die het juist van debat moet hebben.

Politici behoren voorop te gaan in het doorbreken van taboes, niet in het creëren ervan. Door het gedrang in het midden zien we dat laatste steeds meer gebeuren. Het kost niet zoveel moeite een toptien van de nationale politieke taboes samen te stellen, onderwerpen die politici niet meer ter discussie durven stellen, uit angst voor zetelverlies en politieke zelfvernietiging. Daarom, met het oog op de verkiezingscampagnes, de Nationale Taboe Toptien:

1. De hypotheekrente-aftrek. Onaantastbaar. Ook in het plan van Zalm en Vermeend voor het belastingstelsel van de 21e eeuw blijft deze heilige koe ongemoeid. Alleen GroenLinks durft het aan beperking van aftrek te bepleiten, maar alleen voor hypotheken boven de vier ton. Grootste bewaker van dit taboe: ochtendblad De Telegraaf. Trok uit affairetje-Van der Ploeg de les dat een vaste kern in PvdA politiek onbetrouwbaar is.

2. De AOW. Voornemen van het CDA in het verkiezingsjaar 1994 om de AOW, net als de andere sociale uitkeringen, voor vier jaar te bevriezen tastte vertrouwen in christen-democraten aan en droeg bij aan historisch verlies van twintig zetels. Doorbreken van het taboe kostte nieuwe CDA-aanvoerder Brinkman de kop. Zijn overmoedigheid stond tegenover oude politieke wijsheid: kom nooit aan de hypotheekrente-aftrek en de AOW. Veel politici houden verkeerde indruk in stand dat de AOW een staatspensioen is dat de mensen met hard werken zelf hebben opgebouwd. In werkelijkheid is AOW gebaseerd op solidariteit van jong met oud. Jongeren betalen via premie deze oudedagsvoorziening. AOW voor altijd verbonden met 'de oude Drees', premier van PvdA-huize in de jaren '50, die politiek bijna heilig is verklaard, zelfs door VVD-leider Bolkestein. Onzekerheid over AOW-uitkering in 1994 leverde twee ouderenpartijen, AOV en Unie 55plus, zeven Kamerzetels op.

3. Het koninklijk huis. Een sterk taboe door optreden en populariteit Beatrix. Maar hoe sterk blijft het als kroonprins Willem-Alexander troon bestijgt? In liberale partijen VVD en D66 nog vaag republikeins sentiment aanwezig, in PvdA ook. D66 wil af van rol koningin in kabinetsformatie. GroenLinks en SP zijn tegen erfopvolging, voor gekozen monarch. Met PSP verdween in 1989 laatste uitgesproken republikeinse partij uit nationale politiek.

4. De gulden. Minister van financiën Zalm onderstreepte onlangs kracht van dit taboe met uitspraak: 'We gaan onze goeie gulden niet in de Hofvijver smijten.' Hij bedoelde daarmee dat Nederland niet zomaar akkoord zal gaan met toetreding van Italië tot Europese muntunie. Ministers van financiën zijn doorgaans populair, net als presidenten van de Nederlandsche Bank. Streng en zuinig, dat spreekt ons aan. Gulden met randschrift God zij met Ons drukt onze volksaard van koopman en dominee perfect uit.

5. Israël. Het GroenLinks-Kamerlid Sipkes onthulde onlangs dat zij in 1991 lange tijd werd doodgezwegen door collega-Kamerleden, nadat ze zich in Golfoorlog had gekeerd tegen stationering van Nederlandse Patriot-raketten in Israël. Fractievoorzitter Ria Beckers werd in dezelfde periode op straat fysiek bedreigd vanwege 'nee' tegen Nederlandse deelname aan deze oorlog. CDA-Kamerlid Van Vlijmen noemde GroenLinks in Kamer 'NSB'ers'. Minister van defensie Vredeling stuurde ten tijde van Jom Kippoeroorlog in 1974 in het geheim (zelfs premier Den Uyl wist van niks) wapens en medicijnen naar Israël.

6. De auto. In 1989 bracht de VVD het tweede kabinet-Lubbers ten val, omdat het autorijden fors duurder wilde maken door afschaffing van reiskostenforfait. De grote partijen durven het autogebruik in de komende twaalf jaar nauwelijks terug te dringen, zoals uit RIVM-analyse van de programs blijkt.

7. De bede in de Troonrede. Kabinet-Kok, het eerste zonder confessionelen sinds 1918, handhaafde 'bede', premier Kok maande ministers op Prinjesdag naar gebedsdienst in Grote Kerk. Zalm spande zich in Europese Unie met succes in voor handhaven van randschrift op Nederlandse euro.

8. De dijken. De watersnoodramp in 1953. Het VVD-Kamerlid Van Rey gaf milieupartijen GroenLinks en D66 drie jaar terug de schuld van bijna-watersnood in rivierengebied. Tegenstanders van verhoging rivierdijken tot delta-hoogte werden fysiek bedreigd.

9. De Amerikanen. Onze bevrijders en sindsdien onze bondgenoten. CDA-voorman Aantjes struikelde in 1978 over oorlogsverleden, nadat hij Navo-lidmaatschap ter discussie had gesteld.

10. Schiphol.